Caibidil 4 | An Aidiacht

4.1 An Aidiacht Cháilíochta

4.1.1

Roinntear na haidiachtaí ina dtrí dhíochlaonadh.

4.1.2

Ní dhíochlaontar an aidiacht ach amháin nuair a úsáidtear mar aidiacht cháilíochta í.

4.1.3

Braitheann foirm aidiachta cáilíochta ar inscne, tuiseal agus uimhir an ainmfhocail atá á cháiliú léi agus ar dhíochlaonadh na haidiachta féin. Féach Caibidil 9 le haghaidh rialacha maidir le haidiachtaí a úsáid le huimhreacha.


4.2 Inscne, Tuiseal agus Uimhir na hAidiachta Cáilíochta

4.2.1

Réitíonn an aidiacht cháilíochta leis an ainmfhocal ó thaobh inscne, tuisil agus uimhreach. I gcás sraith ainmfhocal, réitíonn an aidiacht leis an ainmfhocal deiridh, e.g., mná agus fir ghnaíúla; peann, páipéar agus bileog ghorm. I gcás sraith aidiachtaí i ndiaidh ainmfhocal amháin, réitíonn gach aidiacht leis an ainmfhocal, e.g., ailt shuimiúla thábhachtacha fhada.

Tháinig na mná agus na fir ghnaíúla isteach.

Tháinig na fir agus na mná gnaíúla isteach.

Bhí sciorta, cóta agus scaif ghorm uirthi.

Tá cait mhóra fhiáine i ngairdín na n‑ainmhithe.

4.2.2

  1. San uimhir uatha — 

    1. i gcás ainmfhocal firinscneach, ní shéimhítear an aidiacht atá á cháiliú, e.g., an fear beag; ag an bhfear beag; ach amháin sa tuiseal gairmeach agus sa tuiseal ginideach e.g., a fhir bhig; hata an fhir bhig;

    2. má tá Córas an tSéimhithe (féach 1.7) in úsáid, séimhítear an aidiacht a cháilíonn ainmfhocal firinscneach sa tuiseal tabharthach má ghabhann an t‑alt leis an ainmfhocal sin, e.g., ag an fhear bheag.

  2. San uimhir uatha, i gcás ainmfhocal baininscneach, séimhítear an aidiacht atá á cháiliú sna tuisil go léir, e.g., an bhean bheag; a bhean bheag; ag an mbean bheag; ach amháin sa tuiseal ginideach, e.g., hata na mná bige.

4.2.3

Tugtar léiriú i Caibidil 9 ar an aidiacht cháilíochta nuair atá uimhir roimh an ainmfhocal atá á cháiliú.

4.2.4 Séimhiú ar Aidiacht Cháilíochta san Uimhir Uatha

Fágtar aidiacht lom nó cuirtear séimhiú uirthi bunaithe ar inscne agus tuiseal an ainmfhocail atá á cháiliú léi. Léirítear na cásanna sa tábla thíos. Féach an plé ar dhíochlaonadh na haidiachta (4.3) chun eolas a fháil ar athrú foirme (seachas séimhiú) ar an aidiacht féin.

Tábla 4A Séimhiú ar Aidiacht Cháilíochta san Uimhir Uatha
An Tuiseal Ainmfhocal Firinscneach Uatha Ainmfhocal Baininscneach Uatha

Ainmneach agus Cuspóireach

gan séimhiú
an fear beag

séimhiú
an bhean bheag

Gairmeach

séimhiú
a fhir bhig

séimhiú
a bhean bheag

Tabharthach*

gan séimhiú
ar an bhfear beag

séimhiú
ar an mbean bheag

Ginideach

séimhiú
clann an fhir bhig

gan séimhiú
clann na mná bige

*Ach féach 1.7 Córas an tSéimhithe

4.2.5 Séimhiú ar Aidiacht Cháilíochta san Uimhir Iolra

San uimhir iolra, séimhítear túschonsan aidiachta má chríochnaíonn an t‑ainmfhocal iolra ar chonsan caol, mar atá sa tábla thíos (féach freisin 10.3.1).

Tábla 4B Séimhiú ar Aidiacht Cháilíochta san Uimhir Iolra
Séimhiú Gan Séimhiú
Ainmfhocal dar críoch consan caol san iolra Ainmfhocal dar críoch consan leathan nó guta san iolra
na báid fhada na cailíní cliste
na costais shonracha na doirse móra
na foirgnimh bhreátha na páirceanna móra
na fir bheaga na táilliúirí costasacha
na goirt mhóra clanna na mban cáiliúil
na héisc gheala clanna na bhfear beag
na húdair cháiliúla éifeacht na bhforálacha forlíontacha
na nóiméid dheireanacha méid na bhfuinneog cearnach
na pinn ghorma obair na ngaibhne dubha
na sparáin theanna seirbhísí na leabharlann poiblí

4.3 Díochlaonadh na hAidiachta

4.3.1

Is ionann foirm don aidiacht sa tuiseal ainmneach, sa tuiseal cuspóireach agus sa tuiseal tabharthach uatha, agus is ionann foirm don aidiacht sa tuiseal ainmneach, sa tuiseal cuspóireach agus sa tuiseal tabharthach iolra.

4.3.2

Sa tuiseal ginideach iolra — 

  1. más tréaniolra atá ag an ainmfhocal, úsáidtear an fhoirm chéanna den aidiacht a úsáidtear sa tuiseal ainmneach iolra:

    Ainmneach iolra

    Is maith liom na filí móra.

    Ginideach iolra

    Is maith liom dánta na bhfilí móra.

  2. más lagiolra atá ag an ainmfhocal, úsáidtear an fhoirm chéanna den aidiacht a úsáidtear sa tuiseal ainmneach uatha:

    Ainmneach uatha

    Foilsíonn an t‑údarás áitiúil tuarascáil gach bliain.

    Ginideach iolra

    Foilsíodh tuarascálacha na n‑údarás áitiúil.

4.3.3

  1. Ní shéimhítear ná ní infhilltear aidiacht sa ghairmeach firinscneach más ainm ceana nó brí mheafarach atá i gceist.

    Cén chaoi a bhfuil tú, a athair beag?

    A dheartháir dílis, bhí a fhios agam go maith gur tú a bhí ann.

    A bhéal cumhra, nach muid a bheidh sásta le chéile.

    Conas atá tú, a mhac bán?

  2. Séimhítear túslitir na haidiachta, áfach, más ainmfhocal baininscneach atá roimpi.

    Cad é mar atá tú inniu, a thaisce mhilis?

    A mháthair bheag, ní bheidh deireadh go deo le do chuid oibre.

4.3.4

Ní infhilltear an aidiacht i ndiaidh ainmneacha baiste ban, e.g., Máire Mhór, teach Mháire Mhór.

4.3.5

Ní infhilltear an aidiacht ná ní dhéantar athrú tosaigh uirthi ar lorg dobhriathra nó aidiachtaí a úsáidtear mar dhobhriathra amhail cuibheasach, sách, measartha, réasúnta, etc.

Is bean measartha saibhir í.

Mná measartha saibhir is ea iad.

Fir sách ard is ea iad.

Páistí réasúnta ciúin is ea iad.

Maidin sách fuar a bhí ann.

Bliain cuibheasach tirim atá uainn.

4.3.6

Ní infhilltear an aidiacht ar lorg na míre treise an-.

Is daoine an-bhreá iad.

Déanfar na gnéithe an-tábhachtach sin a mheas.

Ní páistí an-chiúin iad.

4.3.7

Ní infhilltear an aidiacht ná ní chuirtear séimhiú uirthi más cuid de fhrása aidiachtach ilfhoclach í, e.g., athnuachan saor in aisce; tuarascáil cothrom le dáta.

Is bean mór le rá í i réimse na heolaíochta.

Ba é údar na tuarascála cothrom le dáta a thug an cur i láthair.

4.3.8

Is faoi gach díochlaonadh ar leithligh a thugtar cur síos ar fhoirm an ghinidigh uatha.


4.4 An Chéad Díochlaonadh

Cuimsítear sa díochlaonadh seo aidiachtaí a chríochnaíonn ar chonsan, leathan nó caol, seachas aidiachtaí a chríochnaíonn ar -úil agus roinnt aidiachtaí a chríochnaíonn ar -ir (féach 4.5).

4.4.1 Foirm an Ghinidigh Uatha

  1. Firinscneach

    1. Más consan leathan is críoch don aidiacht, caolaítear an consan mar a dhéantar le hainmfhocail sa Chéad Díochlaonadh (féach 2.2.2).

      Cár fhág sé hata an fhir mhóir?

      Caithfear coinníollacha an chonartha bhuain a léamh go cúramach.

      Léigh sé leabhar an imreora chlúitigh nuair a foilsíodh é.

    2. Ní dhéantar infhilleadh sa ghinideach uatha firinscneach ar aidiachtaí aonsiollacha a chríochnaíonn ar -ch(t) (ach amháin bocht), e.g., beacht, caoch, déach, fliuch, lách, moch, nocht.

      Bhí orthu an fhéile a chur ar siúl ag deireadh an tsamhraidh fhliuch.

      Tá na páistí i rang an mhúinteora bheacht i mbliana.

      Goideadh ba an fheirmeora bhoicht.

    3. Más consan caol nó -íoch is críoch don aidiacht, ní dhéantar infhilleadh uirthi.

      Ba mhaith liom labhairt le tuismitheoirí an bhuachalla chiúin.

      Bhí gach duine i bhfabhar an fheachtais thionsclaíoch.

    4. Ní dhéantar infhilleadh sa ghinideach uatha firinscneach ar aidiachtaí aonsiollacha a chríochnaíonn ar chonsan dúbailte (ach amháin dall, donn, fionn), e.g., cearr, corr, gann, gearr, mall, teann, toll.

      Tá praghas an bhia ghann ag ardú gach lá.

      Chuir costas an turais ghearr iontas orthu.

      Bhí boladh an aráin dhoinn ar fud an tí.

    5. Ní dhéantar infhilleadh sa ghinideach uatha firinscneach ar na haidiachtaí aonsiollacha seo a leanas: amh, cúng, deas (sa bhrí cineálta), leamh, mear, seang, searbh, tearc, tiubh, trom, tur.

      Chuir sí ola ar dhoras an bhealaigh chúng.

      Labhair mé le húinéir an chapaill mhear.

  2. Baininscneach

    1. Cuirtear -e leis an gconsan deiridh, agus caolaítear é más leathan dó, e.g., gorm, goirme; maith, maithe mar a dhéantar le hainmfhocail sa Dara Díochlaonadh (féach 2.3.2)).

      Féach ar áilleacht na spéire goirme.

      Cé hé údar na tuarascála maithe?

    2. I gcás aidiachtaí a chríochnaíonn ar -(e)ach, cuirtear -(a)í in ionad -(e)ach, e.g., isteach, aistí; iontach, iontaí; mar a dhéantar le hainmfhocail sa Dara Díochlaonadh (féach 2.3.2)).

      Tá guth na caillí aistí le cloisteáil ar an taifead.

      Thaitin téama na haiste iontaí liom.

    3. I gcás aidiachtaí a chríochnaíonn ar -íoch, athraítear -íoch go -íche, e.g., eacnamaíoch, eacnamaíche.

      Cathain a bhraithfimid deireadh na géarchéime eacnamaíche?

      Is maith an rud é fás na hearnála tionsclaíche.

    4. Féach Caibidil 2 don chur síos cuimsitheach ar athrú gutaí.

4.4.2 Foirm an Ghairmigh Uatha

Is ionann foirm don ghairmeach uatha agus don ainmneach uatha, ach amháin i gcás aidiachtaí a gcaolaítear a gconsan deiridh sa ghinideach uatha firinscneach. I gcás na n‑aidiachtaí sin, is gnách gurb ionann foirm an ghairmigh uatha fhirinscnigh agus foirm an ghinidigh uatha fhirinscnigh, e.g., a fhir mhóir; cóta an fhir mhóir.

4.4.3 Foirm an Iolra — Gach Tuiseal

Cuirtear -a leis na haidiachtaí a chríochnaíonn ar chonsan leathan agus -e leis na haidiachtaí a chríochnaíonn ar chonsan caol agus coimrítear aidiachtaí áirithe (ach féach lagiolraí sa ghinideach iolra, 4.3.2(b)).

Cá bhfuil na peileadóirí clúiteacha?

Foilseofar na haistí maithe san iris bhliantúil.

Bhí na daoine uaisle i láthair inné.

4.4.4 Coimriú san Uatha agus san Iolra

Déantar coimriú sa tuiseal ginideach uatha baininscneach agus san uimhir iolra i ngach tuiseal ar na haidiachtaí sa tábla seo a leanas, i measc eile, ach ní choimrítear na foirmeacha idir lúibíní.

Tábla 4C Coimriú san Uatha agus san Iolra
Ainmneach Uatha Ginideach Uatha Baininscneach Iolra

álainn

áille

áille

aoibhinn

aoibhne

aoibhne

bodhar

(bodhaire)

bodhra

daibhir

daibhre

daibhre

daingean

daingne

daingne

deimhin

deimhne

deimhne

dílis

dílse

dílse

doilbhir

doilbhre

doilbhre

domhain

doimhne

doimhne

folamh

foilmhe

folmha

íseal

ísle

ísle

láidir

láidre

láidre

milis

milse

milse

ramhar

raimhre

ramhra

righin

righne

righne

saibhir

saibhre

saibhre

sleamhain

(sleamhaine)

sleamhna

soilbhir

soilbhre

soilbhre

uasal

uaisle

uaisle


4.5 An Dara Díochlaonadh

Cuimsítear sa díochlaonadh seo aidiachtaí a chríochnaíonn ar -úil, mar aon le roinnt aidiachtaí a chríochnaíonn ar -ir, e.g., óir, deacair, socair.

4.5.1 Foirm an Ghinidigh Uatha

  1. Firinscneach

    Ní théann aon infhilleadh ar aidiachtaí an díochlaonta seo.

    Cá bhfuil athair an fhir chóir?

    Léigh mé tús an leabhair shuimiúil.

  2. Baininscneach

    Leathnaítear an consan deiridh agus cuirtear -a leis.

    Cá bhfuil athair na mná cáiliúla?

    Léigh mé tús na haiste deacra.

4.5.2 Foirm an Iolra — Gach Tuiseal

  1. Leathnaítear an consan deiridh agus cuirtear -a leis mar a dhéantar sa ghinideach uatha baininscneach (ach féach lagiolraí sa ghinideach iolra, 4.3.2(b)).

    Cá bhfuil na fir cháiliúla agus na mná dathúla?

    Léigh mé na dánta suimiúla inné.

  2. Coimrítear deacair, deacra; socair, socra sa ghinideach uatha agus san uimhir iolra.


4.6 An Tríú Díochlaonadh

4.6.1

Cuimsítear sa díochlaonadh seo aidiachtaí a chríochnaíonn ar ghuta, e.g., cliste, cróga.

4.6.2

Ní dhéantar infhilleadh ach ar dhá aidiacht sa díochlaonadh seo: breá agus te. Athraíonn breá go breátha sa ghinideach uatha baininscneach agus san uimhir iolra agus athraíonn te go teo san uimhir iolra (ach féach lagiolraí sa ghinideach iolra, 4.3.2(b)).

Ainmneach uatha

Tine bhreá the a bhí ann.

Ginideach uatha

Dath na tine breátha te.

Ainmneach iolra

Lasadh na tinte breátha teo.


4.7 Achoimre ar Dhíochlaontaí na nAidiachtaí

Tábla 4D Achoimre ar Dhíochlaontaí na hAidiachta — Firinscneach Uatha
Ainmfhocal Firinscneach Uatha
Tuiseal An Chéad Díochlaonadh An Dara Díochlaonadh An Triú Díochlaonadh
Ainmneach an fear beag an fear misniúil an cóta buí
an peileadóir clúiteach an duine cóir an garda cróga
an buachaill ciúin an t‑óstóir flaithiúil an duine cuí
Gairmeach a fhir bhig a fhir mhisniúil a gharda chróga
a pheileadóir chlúiteach a dhuine chóir a dhuine chuí
a bhuachaill chiúin a t‑óstóir fhlaithiúil a fhear chliste
Tabharthach* ag an bhfear beag don fhear misniúil ar an gcóta buí
don pheileadóir clúiteach chuig an duine cóir ag an ngarda cróga
leis an mbuachaill ciúin ón óstóir flaithiúil leis an duine cuí
Ginideach caipín an fhir bhig eachtra an fhir mhisniúil úinéir an chóta bhuí
ainm an pheileadóra chlúitigh clann an duine chóir thar ceann an duine chuí
rang an bhuachalla chiúin comhairle an óstóra fhlaithiúil guth an gharda chróga

*Ach féach 1.7 Córas an tSéimhithe

Tábla 4E Achoimre ar Dhíochlaontaí na hAidiachta — Baininscneach Uatha
Ainmfhocal Baininscneach Uatha
Tuiseal An Chéad Díochlaonadh An Dara Díochlaonadh An Triú Díochlaonadh
Ainmneach an bhean bheag an bhean ghairmiúil an éide ghalánta
an bhó álainn an tuairisc mhíosúil an aiste ghonta
an mháthair imníoch an aiste dheacair an mhí fhada
Gairmeach a bhean bheag a bhean ghairmiúil a bhean chróga
a aintín álainn a aintín fhlaithiúil a aintín ghalánta
a mháthair imníoch a mháthair chóir a mháthair chróga
Tabharthach don bhean bheag don bhean ghairmiúil ar an éide ghalánta
ag an aintín álainn sa tuairisc mhíosúil san aiste ghonta
leis an máthair imníoch san aiste dheacair den mhí fhada
Ginideach teach na mná bige maoin na mná gairmiúla luach na héide galánta
peata na máthar imníche fad na tuairisce míosúla údar na haiste gonta
ceol na haintín áille teideal na haiste deacra deireadh na míosa fada
Tábla 4F Achoimre ar Dhíochlaontaí na hAidiachta — Firinscneach Iolra
Ainmfhocal Firinscneach Iolra
Tuiseal An Chéad Díochlaonadh An Dara Díochlaonadh An Triú Díochlaonadh
Ainmneach na fir bheaga na leabhair shuimiúla na cótaí buí
na peileadóirí clúiteacha na daoine córa na daoine cuí
na buachaillí ciúine na páistí flaithiúla na gardaí cróga
Gairmeach a fheara beaga a fheara misniúla a dhaoine cuí
a pheileadóirí clúiteacha a dhaoine córa a fheara cliste
a bhuachaillí ciúine a pháistí flaithiúla a ghardaí cróga
Tabharthach ar na fir bheaga do na fir mhisniúla ar na cótaí buí
na peileadóirí clúiteacha leis na daoine córa leis na daoine cuí
leis na buachaillí ciúine ó na páistí flaithiúla do na gardaí cróga
Ginideach caipíní na bhfear beag bás na bhfear misniúil úinéirí na gcótaí buí
bróga na bpeileadóirí clúiteacha clann na ndaoine córa ar son na ndaoine cuí
rang na mbuachaillí ciúine airgead na bpáistí flaithiúla hataí na ngardaí cróga
Tábla 4G Achoimre ar Dhíochlaontaí na hAidiachta — Baininscneach Iolra
Ainmfhocal Baininscneach Iolra
Tuiseal An Chéad Díochlaonadh An Dara Díochlaonadh An Triú Díochlaonadh
Ainmneach na mná beaga na mná gairmiúla na héidí galánta
na haintíní áille na haintíní córa na haistí gonta
na máithreacha imníocha na hiníonacha flaithiúla na míonna fada
Gairmeach a mhná beaga a mhná gairmiúla a mhná galánta
a aintíní áille a aintíní córa a iníonacha cróga
a mháithreacha imníocha a iníonacha flaithiúla a aintíní cliste
Tabharthach do na mná beaga do na mná gairmiúla leis na héidí galánta
ag na haintíní áille leis na haintíní córa sna haistí gonta
leis na máithreacha imníocha ó na hiníonacha flaithiúla de na míonna fada
Ginideach teach na mban beag pá na mban gairmiúil luach na n‑éidí galánta
ceol na n‑aintíní áille clann na n‑aintíní córa údair na n‑aistí gonta
deifir na máithreacha imníocha airgead na n‑iníonacha flaithiúla tús na míonna fada

4.8 Céimeanna Comparáide na hAidiachta

4.8.1

  1. Is gnách gurb ionann foirm do bhreischéim agus do shárchéim aidiachta agus don ghinideach uatha baininscneach, e.g., ard, airde; breá, breátha; cóir, córa; dathúil, dathúla; deacair, deacra; díreach, dírí.

    Faigh an luach is airde air.

    Is í Ciara an cailín is dathúla sa rang.

    An rud is deacra faoin bhfilíocht, a léamh mar is cóir.

  2. Is ionann freisin foirm do bhreischéim agus do shárchéim aidiachta agus don ghinideach uatha baininscneach i gcás aidiachtaí a chríochnaíonn ar -íoch, e.g., buíoch, buíche; débhríoch, débhríche; imníoch, imníche; impíoch, impíche; taithíoch, taithíche; uathoibríoch, uathoibríche.

    Is iadsan na daoine is imníche sa tír.

    Is eisean is taithíche ar an obair seo.

    Cuirfear an córas is uathoibríche i bhfeidhm.

4.8.2

Tá foirmeacha neamhrialta ar roinnt aidiachtaí, e.g., beag, ; dócha, dóichí; fada, faide (sia); fogas, foisce; furasta, fusa; gearr, giorra; iomaí, lia; maith, fearr; mór, ; olc, measa; te, teo.

Is é Rónán an duine is fearr sa rang.

Is í an chuimhne is faide (is sia) siar i mo cheann í.

Cé acu ceann is ?

4.8.3 Foirmeacha ar lorg agus a

  1. I ndiaidh agus a, is cuma feidhm réamhthagrach nó feidhm iarthagrach a bheith acu, is gnách go n‑úsáidtear foirm is ionann agus foirm na breischéime den aidiacht nó foirm a dhíorthaíonn ón mbreischéim nó ón mbunchéim agus a chríochnaíonn ar -cht.

  2. Ní úsáidtear ach foirm amháin i gcás na n‑aidiachtaí seo a leanas: dócha, dóichí; dona, donacht; furasta, fusacht; gearr, giorracht; agus i gcás na leaganacha neamhrialta seo: beag, laghad; fada, fad; iomaí, liacht; maith, feabhas; mór, méad/méid; olc, olcas; tiubh, tiús.

  3. Úsáidtear méid seachas méad i gcásanna áirithe, e.g., dá mhéad airgead a bhí aici ach a mhéid is indéanta le réasún; a mhéid is gá.

B’aoibhinn liom a áille (a bhinne, a chruinne, a líofa, a réidhe, a shoiléire) a labhair sí.

Ní chreidfeá a achrannaí (a dhonacht, a olcas, a shleamhaine, a uaigní) a bhí an áit.

Fuair sé ardmholadh trína fheabhas a rinne sé an obair.

Dá chríonna (dá chróga, dá fheabhas, dá ghlice, dá oilte) é, níor éirigh an gnó leis.

Dá dhonacht (dá ghránna, dá leisciúla, dá olcas, dá shuaraí) é, caithfear glacadh leis.

Dá mhéad dúil a bhí aici ann, níor cheannaigh sí sa deireadh é.


4.9 An Aidiacht Shealbhach

De bhrí go bhfeidhmíonn na haidiachtaí sealbhacha, mo, do, a (firinscneach agus baininscneach uatha), ár, bhur agus a (iolra) mar fhorainmneacha sa ghinideach, déantar trácht orthu i gCaibidil 8.


4.10 An Aidiacht Thaispeántach

Is iad seo, sin, siúd agus úd na haidiachtaí taispeántacha. (Cé gur forainmnigh thaispeántacha iad seo, sin agus siúd, is minic a dhéantar tagairt dóibh mar aidiachtaí taispeántacha.)

Tá an fear seo tinn.

Beidh an buachaill seo ag teacht liom.

Is liomsa iad seo.

Níl an doras sin dúnta.

Síle is ainm don chailín sin.

Díoladh a theach siúd inné.

Is aige siúd a bhí an t‑airgead.

An bhfeiceann tú an pháirc úd thall?


4.11 An Aidiacht Fhaisnéiseach

Is aidiacht fhaisnéiseach aidiacht atá ag cáiliú an ainmní mar fhaisnéis nó mar chuid den fhaisnéis, e.g., Nach deas é?; Tá an aimsir fuar. Ní dhéantar an aidiacht fhaisnéiseach a infhilleadh ná ní chuirtear séimhiú uirthi.

Bhí an traein folamh.

Bíonn na busanna déanach.

An bhfuil an bhean sin saibhir?

Beidh an bhainis sin mór.


4.12 An Aidiacht Bhriathartha

4.12.1

Feidhmíonn an aidiacht bhriathartha mar ghnáthaidiacht. Úsáidtear an aidiacht bhriathartha — 

  1. mar aidiacht cháilíochta, e.g., Is bean phósta í;

  2. mar aidiacht fhaisnéiseach ar lorg na copaile, e.g., Ní briste atá sé;

  3. mar aidiacht fhaisnéiseach ar lorg an bhriathair ag léiriú staid an chuspóra tar éis an ghnímh, e.g., Is í atá tugtha don obair;

  4. mar aidiacht fhaisnéiseach ar lorg an bhriathair ag léiriú staid an ghníomhaí tar éis an ghnímh, e.g., Táimid beirthe go maith leis an socrú sin.