Caibidil 1 | An tAlt

1.1 Ginearálta

1.1.1

Alt amháin atá sa Ghaeilge — an t‑alt cinnte. Deirtear gur ainmfhocal cinnte ainmfhocal atá faoi réir ag an alt. Tá dhá fhoirm den alt ann: an agus na. Is roimh an ainmfhocal a chuirtear an t‑alt, e.g., an baile; an mhír; na caoirigh; teach na cúirte; nó roimh cibé focal a chuirtear roimh an ainmfhocal lena cháiliú, e.g., an uile dhuine; scéal mhadra na n‑ocht gcos; tús na chéad seachtaine. Is féidir an t‑alt a chur in ionad na haidiachta sealbhaí, e.g., Tá an croí ag cur air; Bhí an ghrian ag baint na súl asam.

1.1.2

Is litir bheag a bhíonn ar an alt i lár abairte, e.g., Nach raibh tú ag an Oireachtas i mbliana?; Bhí aithne mhaith agam ar an Seabhac; ach amháin i gcásanna áirithe amhail teidil foilseachán, e.g., Cé a scríobh An tOileánach?

1.1.3

Má tá teideal a bhfuil an t‑alt ann (féach 1.1.5 (a), (b) agus (c)) á scríobh ina aonar, mar shampla ar fhógra poiblí nó ar cheannpháipéar, cuirtear an t‑alt leis i gcónaí agus is ceannlitir a bhíonn air, e.g., An Ghníomhaireacht um Thacaíocht Teaghlaigh; Na Coimisinéirí Ioncaim; An Ceoláras Náisiúnta.

1.1.4

Cuirtear fleiscín idir an réamhlitir t agus guta, ach amháin nuair is ceannlitir an guta, e.g., an t‑ospidéal, an tAlbanach. Ní chuirtear fleiscín idir an réamhlitir t agus s, e.g., an tsaoirse; an tSionainn; tús an tsaoil; ná idir an réamhlitir h agus guta, e.g., na hainmneacha; lár na habairte; stair na hUachtaránachta.

1.1.5

Úsáidtear an t‑alt sna cásanna seo a leanas.

Teidil oifige, e.g., an tAire Airgeadais, an Príomh-Oifigeach Feidhmiúcháin, an Taoiseach, Ard-Rúnaí na Náisiún Aontaithe.

Beidh an tAire Airgeadais ag freastal ar an gcruinniú.

Cá bhfuil an Príomh-Oifigeach Feidhmiúcháin?

Tá an Taoiseach ag labhairt leis na daltaí.

An é sin Ard-Rúnaí na Náisiún Aontaithe?

Teidil ranna rialtais agus comhlachtaí stáit, e.g., an Roinn Oideachais agus Scileanna, an Oifig um Rialú Tobac, Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte, an Phríomh-Oifig Staidrimh.

Is san fhoirgneamh sin thall atá an Roinn Oideachais agus Scileanna.

Chuaigh Seán go dtí an Oifig um Rialú Tobac.

Tá Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte an-ghnóthach.

Seo an Phríomh-Oifig Staidrimh.

Teideal duine roimh ainm dílis, e.g., an tAthair Peadar Ua Laoghaire, an Captaen Ó Murchú, an tUachtarán Mhic Róibín, an Teachta de Barra, an Múinteoir Ailbhe, an Pápa Eoin Pól II, an Rí Anraí VIII.

Ba é an tAthair Peadar Ua Laoghaire a scríobh an dráma An Sprid.

Labhair an Captaen Ó Murchú leis na himreoirí.

Bhí an tUachtarán Mhic Róibín le feiceáil sa ghrianghraf.

Beidh an Dochtúir de Barra ar saoire ar feadh seachtaine.

Tá an Múinteoir Ailbhe i bhfeighil ar rang a sé i mbliana.

Is í an Bhanríon Elsa a Dó atá sa scannán.

Féilte, e.g., an Nollaig, an Cháisc, an Carghas.

Tá an Nollaig ag teannadh linn.

Is i mí an Mhárta a bheid an Cháisc i mbliana.

Rinne mé an Carghas ar an ól.

Tabhair faoi deara nach n‑úsáidtear an t‑alt i leaganacha dobhriathartha áirithe, e.g., faoi Cháisc, um Nollaig, faoi Bhealtaine.
Laethanta na seachtaine, e.g., an Luan, an Mháirt, an Chéadaoin.

Is é an Luan an lá is ansa liom.

Téim ag snámh ar an Máirt.

Inniu an Chéadaoin.

Tabhair faoi deara go n‑úsáidtear an dobhriathar ama Dé in ionad an ailt nuair atáthar ag tagairt do lá áirithe, e.g., Bhí mé ag caint leis Dé Céadaoin seo caite.

Má tá réamhfhocal á úsáid roimh lá áirithe, déantar an t‑alt a chumasc leis an réamhfhocal, e.g., Ní mór na hiarratais a bheith faighte faoin Aoine, an 16 Bealtaine.
Míonna na bliana

Úsáidtear an t‑alt leis na míonna Márta, Bealtaine, Meitheamh, Samhain agus Nollaig. Ní úsáidtear an t‑alt leis na míonna eile, ach amháin sa leagan calctha san Aibreán.

Is minic a bhíonn mí Eanáir níos fuaire ná mí na Nollag.

Tá an Cháisc i mí an Mhárta seachas mí Aibreáin i mbliana.

Dátaí

Is cóir an t‑alt a úsáid nuair a dhéantar tagairt do dhátaí in abairt.

Ba chóir é a dhéanamh tráth nach déanaí ná an 30 Meán Fómhair gach bliain.

Beidh an chóisir ar síúl ar an 12 Aibreán.

Baineann na ráitis airgeadais leis an mbliain dar chríoch an 31 Nollaig 2014.

Pósfaidh siad an 26 Feabhra.

Ní ghlacfar le haon iarratas a gheofar tar éis an 7 Márta 2016.

Nuair atá an dáta leis féin — ar bharr litreach, nó mar dháta le sonrasc nó le hAcht, etc. — fágtar an t‑alt ar lár, e.g., 26 Feabhra 2014.

Ainmneacha bailte, sléibhte agus aibhneacha
1. Roinnt cathracha agus bailte, e.g., an Aithin, na Cealla Beaga, na Gleannta, an tSnaidhm, an Spidéal.
2. Cnoic agus sléibhte áirithe, e.g., na hAindéis, na hAlpa, an Bhograch, an Chearc, na Comaraigh, an Earagail, na Himiléithe, an Mhucais.
3. Formhór na n‑aibhneacha, e.g., an Bhóinn, an Danóib, an Life, an Phó, an Réin, an Róin, an tSéin, an tSionainn, an Tibir.
  
  Rinne mé an Mhucais a shiúl inné.
  
  Ar bhuaigh an Spidéal an cluiche?
  
  Bhí an tSionainn le feiceáil ón eitleán.
Ainmneacha tíortha agus réigiún
1. Gabhann an t‑alt le hainmneacha tíortha agus réigiún más rud é go bhfuil an t‑ainmfhocal baininscneach agus:
  má chríochnaíonn sé ar chonsan caol, e.g., an Airgintín, an Albáin, an Bhaváir, an Chatalóin, an Eastóin, an Eoraip, an Fhrainc, an Ghearmáin, an Mhacadóin, an Namaib, an Phacastáin, an tSeineagáil, an Spáinn, an tSúdáin;
  
  má chríochnaíonn sé ar -ia, e.g., an India, an Laitvia, an tSiria;
  
  má chríochnaíonn sé ar -e, -é, e.g., an Chóiré, an Chrimé, an Ghuine, an tSile.
  Tá roinnt ainmneacha tíortha agus réigiún ann a chríochnaíonn ar chonsan caol ach nach ngabhann an t‑alt leo, e.g., Bairéin, Beinin, Cuáit, Éimin, Guadalúip, Lichtinstéin, Mósaimbíc, nó atá san uimhir uatha agus a chríochnaíonn ar -í agus nach ngabhann an t‑alt leo, e.g., Geansaí, Geirsí, Háítí, Haváí, Mailí, Taihítí. Ní úsáidtear an t‑alt ach amháin sa ghinideach i gcás Albain, Éire (féach 3.1.4).
  
  Is tír álainn í an Fhrainc.
  
  Luaitear Mósaimbíc sa leabhar.
2. Ní ghabhann an t‑alt le hainmneacha tíortha agus réigiún más rud é go bhfuil an t‑ainmfhocal firinscneach agus:
  má chríochnaíonn sé ar chonsan leathan, e.g., Barbadós, Eacuadór, Guam, Hondúras, Natal, Óman, Sead, Siam, Suranam;
  
  má chríochnaíonn sé ar -eo, -ó, e.g., Boirneo, Maracó, Meicsiceo, Monacó, Samó (eisceacht: an Congó);
  
  má chríochnaíonn sé ar -a, -á, -iú, -ua, e.g., Alasca, Ceanada, Cúba, Gána, Meiriceá, Nicearagua, Panama, Papua, Paragua, Peiriú, Sasana;
  
  má chríochnaíonn sé ar -ael, e.g., Iosrael.
3. Gabhann an t‑alt le hainmneacha tíortha agus réigiún is ainmfhocail san uimhir iolra, e.g., na hAsóir, na Bahámaí, na Garbhchríocha, na Scigirí.
  
  I Muir Chairib atá na Bahámaí.
  
  Rinneadh an scannán a thaifeadadh sna Garbhchríocha.
Paidreacha agus roisc chatha áirithe, e.g., an Choróin Mhuire, an Ghlóir, an Dord Fiann.

Dúradh an Ghlóir i lár an Aifrinn.

Ní minic a chloistear an Dord Fiann.

Dúirt sé an Choróin Mhuire os ard.
Úsáid dháileach

Úsáidtear an t‑alt chun ráta a chur in iúl nuair a bhíonn an bhrí gach ceann ar leithligh nó in aghaidh i gceist.

Dhíol sé na leabhair ar euro an ceann.

Eagraítear comóradh uair sa bhliain.

Bhí mála an duine ag na páistí scoile.

Brí theibí nó brí choincheapúil a bheith leis an ainmfhocal

Nuair a bhíonn an t‑ól istigh, bíonn an chiall amuigh.

Ní maith í an fhearg.

Tugadh isteach an colscaradh in Éirinn roinnt blianta ó shin.

Is rud nua í an taiscéalaíocht sa spás.

Ní féidir taisteal san am.

Inseoidh an aimsir.

Is maith an t‑anlann an t‑ocras.

Tabhair faoi deara nach nós an t‑alt a úsáid i nathanna áirithe, e.g., Tá ciall cheannaithe aige; ná nuair nach bhfuil brí ghinearálta leis an ainmfhocal, e.g., Bhí ocras orm; Tá siad i ngrá.

Tinnis áirithe, e.g., an ailse, an déideadh, an titimeas, an bhruitíneach.

Bhí an bhruitíneach fairsing in Éirinn go dtí na 1960idí.

An bhfuil leigheas ar an titimeas?
Teangacha, e.g., an Ghaeilge, an Ghearmáinis, an Béarla.

Is í an Ghaeilge teanga ár sinsear.

Labhraítear an Ghearmáinis san Ostair.

Bhí an Béarla go maith aici.

Tabhair faoi deara go ligtear an t‑alt ar lár mura bhfuil an bhrí forleathan, e.g., Tá Fraincis aici; Cuir i nGaeilge é; rang Iodáilise.

Na Tuisil

Cúig thuiseal atá sa Ghaeilge: an tuiseal ainmneach, an tuiseal cuspóireach, an tuiseal tabharthach, an tuiseal ginideach agus an tuiseal gairmeach (féach 2.1.2). Sna táblaí a leanas, taispeántar na hathruithe a dhéantar ar an alt agus ar thúslitir an ainmfhocail bunaithe ar cheithre ní — inscne, tuiseal, uimhir agus túslitir an ainmfhocail. Féach freisin Caibidil 10 le haghaidh eolas breise ar na hathruithe tosaigh.

1.2 An Tuiseal Ainmneach agus an Tuiseal Cuspóireach Uatha

Is ionann foirm an ainmfhocail sa tuiseal ainmneach agus sa tuiseal cuspóireach uatha. Féach an tábla thíos ina léirítear an tionchar a bhíonn ag an alt ar an ainmfhocal sna tuisil sin.

Tábla 1A An Tuiseal Ainmneach agus an Tuiseal Cuspóireach Uatha

Firinscneach
Túslitir an Ainmfhocail		Foirm an Ailt	An Tionchar ar an Túslitir	Samplaí
Consan	gach consan	an	gan aon athrú	an cnoc an diabhal an fear an saol an Seapánach an teach
Guta	gach guta	an	t roimhe	an t‑íochtar an t‑uisce an t‑alt an tAcht an tUltach

Baininscneach
Túslitir an Ainmfhocail		Foirm an Ailt	An Tionchar ar an Túslitir	Samplaí
Consan	consan inséimhithe*, (seachas d, t nó s)	an	séimhiú	an fhuinneog an chaibidil
	d nó t	an	gan aon athrú	an deoch an teanga
	s (seachas sc-, sf-, sm-, sp-, st-, sv-)	an	t roimhe	an tsráid an tSeapáin
Guta	gach guta	an	gan aon athrú	an áit an Astráil an Iodáil an obair

*Is iad seo na consain inséimhithe: b, c, d, f, g, m, p, s agus t

1.3 An Tuiseal Tabharthach Uatha

1.3.1

Tugtar an tuiseal tabharthach ar an tuiseal a thagann i ndiaidh na réamhfhocal a, ag, ar, as, chuig, dar, de, do, faoi, fara, go, i, ionsar, le, ó, roimh, trí agus um. Is de réir mar atá leagtha amach sna táblaí ina dhiaidh seo a phléitear le hainmfhocail ar lorg an ailt sa tuiseal tabharthach uatha.

1.3.2

Is é an tuiseal ainmneach a leanann na focail ach, amhail, gan, go dtí, idir, mar, murach, ná agus seachas agus an t‑alt, e.g., gan an t‑uisce; idir an t‑am sin agus an t‑am seo; mar an t‑aistriúchán. Úsáidtear an tuiseal tabharthach sa leagan calctha mar an gcéanna.

1.3.3

Cuirtear gnáthrialacha an tabharthaigh i bhfeidhm ar mhúnlaí den saghas seo: réamhfhocal + ainmfhocal + a + ainm briathartha, e.g., leis an ngnó a dhéanamh; as an árasán a dhíol.

1.3.4

I gcás na réamhfhocal de, do, faoi, i agus ó, déantar cumasc idir an réamhfhocal agus an t‑alt san uimhir uatha, mar a léirítear thíos.

de + an

→

den

do + an

→

don

faoi + an

→

faoin

i + an

→

sa, san

ó + an

→

ón

1.3.5

Bíonn foirmeacha ar leith ar na réamhfhocail sa tábla thíos nuair a thagann siad roimh an alt san uimhir uatha.

fara + an

→

fairis an

le + an

→

leis an

trí + an

→

tríd an

1.4 An Tuiseal Tabharthach Uatha — An Córas Lárnach

1.4.1

Maidir le hainmfhocail fhirinscneacha agus bhaininscneacha dar tús consan (seachas d, t agus s), cuirtear séimhiú orthu i ndiaidh den, don, sa/san agus urú i ngach cás eile, mar a léirítear sa tábla thíos.

**Tábla 1B** An Tuiseal Tabharthach Uatha — An Córas Lárnach — Ainmfhocail dar tús Consan seachas d, t agus s
An Córas Lárnach — Ainmfhocail dar tús Consan seachas d, t agus s
Firinscneach	Baininscneach
ag an bhfear maith	ag an gcuideachta bheag
ar an mbosca dearg	ar an mbean shaibhir
as an ngleann mór	as an bpáirc chéanna
chuig an gCoimisinéir coinsiasach	chuig an mbean ghairmiúil
den chrann caol	den bhean fhlaithiúil
don fhear trom	don chuideachta ghnóthach
fairis an ngarda béasach	fairis an mbean chairdiúil
faoin bhfógra práinneach	faoin ngrian bhreá
sa bhosca buí sa fhraoch bán ACH i gcás f roimh ghuta: san fhéar fliuch	sa chomhairle shóisialta sa fhrithréabhlóid fhíochmhar ACH i gcás f roimh ghuta: san fharraige ghlan
leis an bhfasach cruinn	leis an mbáisteach throm
ón gcaisleán fuar	ón gcathair mhór
roimh an gcruinniú tábhachtach	roimh an mbainis bheag
thar an gcnoc bán	thar an bhfarraige chiúin
tríd an ngairdín breá	tríd an bhfuinneog ghorm
um an mBille fada	um an ngníomhaireacht reachtúil

1.4.2

Ní dhéantar aon athrú ar ainmfhocail fhirinscneacha dar tús s sa tuiseal tabharthach. Cuirtear t roimh s ar ainmfhocail bhaininscneacha (seachas i gcás ainmfhocail dar tús sc-, sf-, sm-, sp-, st- nó sv- a fhágtar lom) mar a léirítear sa tábla thíos.

**Tábla 1C** An Tuiseal Tabharthach Uatha — An Córas Lárnach — Ainmfhocail dar tús s
An Córas Lárnach — Ainmfhocail dar tús s
Firinscneach	Baininscneach
Gan athrú	Cuirtear t roimh an s, seachas i gcás sc-, sf-, sm-, sp-, st- nó sv-
ag an Seapánach cliste	ag an tseanmháthair bhocht
ar an suíochán fliuch	ar an tsráid ghlan
as an sailéad blasta	as an tsaoire bhliantúil
chuig an Seanadóir nuacheaptha	chuig an tsatailít mhór
den saighdiúir sásúil	den tslándáil shóisialach
don Seanad nua	don tsaoirse cheart
fairis an saineolaí lách	fairis an tseanbhean shaibhir
faoin sonrasc déanach	faoin tslí dhíreach
sa soitheach gorm	sa tseacláid mhilis
leis an salann bán	leis an tslat fhada
ón suirbhé pearsanta	ón scoil bheag
roimh an samhradh fada	roimh an tseachtain mhór
thar an seol mór	thar an tSionainn fhada
tríd an sorcas mór	tríd an tseift chliste
um an sainchomhairleoir cruinn	um an tseirbhís mhaith

1.4.3

Ní dhéantar aon athrú ar ainmfhocail fhirinscneacha ná ar ainmfhocail bhaininscneacha dar tús guta.

**Tábla 1D** An Tuiseal Tabharthach Uatha — An Córas Lárnach — Ainmfhocail dar tús Guta
An Córas Lárnach — Ainmfhocail dar tús Guta
Firinscneach	Baininscneach
ag an Albanach ciallmhar	ag an aeráid ghaofar
ar an eitleán dubh	ar an olann bhán
as an uisce glan	as an iris cháiliúil
chuig an Aire ilteangach	chuig an Ostair shléibhtiúil
den alt fada	den uimhir chruinn
don údarás céanna	don obair chrua
fairis an oifigeach múinte	fairis an ógbhean chliste

1.4.4

Ní dhéantar aon athrú ar ainmfhocail fhirinscneacha ná ar ainmfhocail bhaininscneacha dar tús d agus t.

**Tábla 1E** An Tuiseal Tabharthach Uatha — An Córas Lárnach — Ainmfhocail dar tús d agus t
An Córas Lárnach — Ainmfhocail dar tús d agus t
Firinscneach	Baininscneach
faoin dréimire bhriste	faoin deacracht bhreise
sa theas mór	sa deoch fhuar
leis an duine ciúin	leis an taithí mhaith
ón deartháir cineálta	ón teanga líofa
roimh an tarbh fiáin	roimh an deighilt mhór
thar an teach gorm	thar an diallait nua
tríd an talamh crua	tríd an drochaimsir ghránna
um an dlí coiriúil	um an tagairt chuí

N.B.

I dteannta an Chórais Lárnaigh a thugtar sa chaibidil seo, ceadaítear na roghanna seo a leanas:

urú ar an ainmfhocal (in ionad séimhiú) i ndiaidh den agus don, e.g., den gcrann, don bhfear; nó
urú ar an ainmfhocal (in ionad séimhiú) i ndiaidh sa, e.g., sa bpáirc, sa gcarr.

1.5 An Tuiseal Ginideach Uatha

1.5.1

Is gnách foirm an ghinidigh a úsáid i gcás go bhfuil an t‑ainmfhocal faoi réir ag ceann de na nithe seo a leanas —

ainmfhocal eile:

Cár fhág tú eochair an chairr?

Tá muintir na háite sásta le foireann na leabharlainne.
ainm briathartha:

Is maith leis na gasúir a bheith ag réiteach an dinnéir.

Is í Síle atá ag déanamh na hArdteiste i mbliana.
réamhfhocal comhshuite, e.g., faoi chomhair, i gcás, le haghaidh:

Bíonn an cat ina shuí ansin os comhair na tine gach uile oíche.

Ba iad na hailtirí a bhí i mbun an scrúdaithe.
ceann de na focail cois, dála, fearacht, timpeall, trasna:

Chuala mé go ndeachaigh sibh ar thuras timpeall an domhain.

Shiúlamar cois na habhann.
an réamhfhocal chun:

Tá an grúpa uile ag dul chun na Spáinne i mí Iúil.

Rinne siad achomharc chun na cúirte.

Féach 3.3 le haghaidh cásanna ina n‑úsáidtear foirm an ainmnigh in ionad an ghinidigh.

1.5.2

Sa tábla thíos, léirítear an tionchar a bhíonn ag an alt ar an ainmfhocal sa tuiseal ginideach uatha.

Tábla 1F An Tuiseal Ginideach Uatha

Firinscneach
Túslitir an Ainmfhocail		Foirm an Ailt	An Tionchar ar an Túslitir	Samplaí
Consan	consan inséimhithe*, (seachas d, t nó s)	an	séimhiú	barr an chnoic hata an fhir
	d nó t	an	gan aon athrú	chun an diabhail doras an tí
	s (seachas sc-, sf-, sm-, sp-, st-, sv-)	an	t roimhe	tús an tsaoil pas an tSeapánaigh
Guta	gach guta	an	gan aon athrú	de réir an ailt faoi réir an Achta pas an Albanaigh

Baininscneach
Túslitir an Ainmfhocail		Foirm an Ailt	An Tionchar ar an Túslitir	Samplaí
Consan	gach consan	na	gan aon athrú	leac na fuinneoige deireadh na caibidle bun na sráide muintir na Téalainne
Guta	gach guta	na	h roimhe	timpeall na háite foireann na hÍsiltíre

*Is iad seo na consain inséimhithe: b, c, d, f, g, m, p, s agus t

1.6 An tIolra

Is é na foirm iolra an ailt. Is ionann foirm an ailt don dá inscne agus sna tuisil go léir san uimhir iolra.

1.6.1 An Tuiseal Ainmneach Iolra agus an Tuiseal Cuspóireach Iolra

Sa tábla thíos, léirítear an tionchar a bhíonn ag an alt ar an ainmfhocal sa tuiseal ainmneach iolra agus sa tuiseal cuspóireach iolra.

**Tábla 1G** An Tuiseal Ainmneach Iolra agus an Tuiseal Cuspóireach Iolra
Firinscneach agus Baininscneach
Túslitir an Ainmfhocail	Foirm an Ailt	An Tionchar ar an Túslitir	Samplaí
Consan	na	gan aon athrú	na capaill ghlasa na cnoic arda na fuinneoga móra na Seapánaigh na sráideanna
Guta	na	h roimhe	na hAchtanna tábhachtacha na háiteanna na hAlbanaigh bhródúla na hÉireannaigh na híomhánna

1.6.2 An Tuiseal Tabharthach Iolra

Leanann an tuiseal tabharthach na réamhfhocail a, ag, ar, as, chuig, dar, de, do, faoi, fara, go, i, ionsar, le, ó, roimh, trí agus um. Déantar cumasc idir an réamhfhocal i agus an t‑alt san uimhir iolra: i + na = sna. Tá foirm ar leith ar fara agus le roimh an alt san uimhir iolra: fara, fairis; le, leis. Léirítear sa tábla thíos an tionchar a bhíonn ag an alt ar an ainmfhocal sa tuiseal tabharthach iolra.

**Tábla 1H** An Tuiseal Tabharthach Iolra
Firinscneach agus Baininscneach
Túslitir an Ainmfhocail	Foirm an Ailt	An Tionchar ar an Túslitir	Samplaí
Consan	na	gan aon athrú	ag na fir mhóra ar na mná cliste as na seirbhísí poiblí chuig na mic léinn ghlóracha de na crainn do na Teachtaí faoi na daoine fairis na gardaí leis na fasaigh ó na múinteoirí roimh na cait sna boscaí thar na farraigí trí na gairdíní um na coillte
Guta	na	h roimhe	ag na hiníonacha fásta ar na hoileáin ghaofara as na hirisí acadúla chuig na hoifigigh dheasa de na huimhreacha do na hoibreacha faoi na heachtraí fairis na hógmhná leis na heochracha ó na hÉireannaigh roimh na héin sna heitleáin thar na háiteanna trí na haistriúcháin um na hAchtanna

1.6.3 An Tuiseal Ginideach Iolra

Sa tábla thíos, léirítear an tionchar a bhíonn ag an alt ar an ainmfhocal sa tuiseal ginideach iolra.

**Tábla 1I** An Tuiseal Ginideach Iolra
Firinscneach agus Baininscneach
Túslitir an Ainmfhocail	Foirm an Ailt	An Tionchar ar an Túslitir	Samplaí
Consan inuraithe*	na	urú	trasna na gcnoc íseal leaca na bhfuinneog i measc na ndaoine
Guta	na	urú	líon na n‑áiteanna breátha costas na n‑oibreacha líon na nAlbanach

*Is iad seo na consain inuraithe: b, c, d, f, g, p agus t.

1.7 An Tuiseal Tabharthach Uatha — Córas an tSéimhithe

1.7.1

Sa tuiseal tabharthach uatha amháin, tá rogha eile ann ar a dtugtar Córas an tSéimhithe. Moltar cloí le córas amháin — an Córas Lárnach nó Córas an tSéimhithe — agus gan na córais a mheascadh.

1.7.2

Is ionann na rialacha a bhaineann leis an tuiseal tabharthach iolra sa Chóras Lárnach agus i gCóras an tSéimhithe (féach 1.6.2).

1.7.3

I gCóras an tSéimhithe, cuirtear séimhiú ar ainmfhocail dar tús consan (seachas d, t agus s) agus ar na haidiachtaí a ghabhann leo. Féach an tábla thíos.

**Tábla 1J** An Tuiseal Tabharthach Uatha — Córas an tSéimhithe —
Ainmfhocail dar tús Consan seachas d, t agus s
Córas an tSéimhithe — Ainmfhocail dar tús Consan seachas d, t agus s
Firinscneach	Baininscneach
ag an fhear mhaith	ag an chuideachta bheag
ar an bhosca dhearg	ar an bhean shaibhir
as an ghleann mhór	as an pháirc chéanna
chuig an Choimisinéir choinsiasach	chuig an bhean ghairmiúil
den chrann chaol	den bhean fhlaithiúil
don fhear throm	don chuideachta ghnóthach
fairis an gharda bhéasach	fairis an bhean chairdiúil
faoin fhógra phráinneach	faoin ghrian bhreá
sa bhosca bhuí sa fhraoch bhán ACH i gcás f roimh ghuta: san fhéar fhliuch	sa chomhairle shóisialta sa fhrithréabhlóid fhíochmhar ACH i gcás f roimh ghuta: san fharraige ghlan
leis an fhasach chruinn	leis an bháisteach throm
ón chaisleán fhuar	ón chathair mhór
roimh an chruinniú thábhachtach	roimh an bhainis bheag
thar an chnoc bhán	thar an fharraige chiúin
tríd an ghairdín bhreá	tríd an fhuinneog ghorm
um an Bhille fhada	um an ghníomhaireacht reachtúil

1.7.4

Maidir le hainmfhocail fhirinscneacha agus bhaininscneacha dar tús s, cuirtear t roimh an s (seachas i gcás ainmfhocail dar tús sc-, sf-, sm-, sp-, st- nó sv- a fhágtar lom) mar a léirítear sa tábla thíos.

**Tábla 1K** An Tuiseal Tabharthach Uatha — Córas an tSéimhithe — Ainmfhocail dar tús s
Córas an tSéimhithe — Ainmfhocail dar tús s
Firinscneach	Baininscneach
Cuirtear t roimh an s, seachas i gcás sc-, sf-, sm-, sp-, st- nó sv-
ag an tSeapánach chliste	ag an tseanmháthair bhocht
ar an tsuíochán fhliuch	ar an tsráid ghlan
as an tsailéad bhlasta	as an tsaoire bhliantúil
chuig an tSeanadóir nuacheaptha	chuig an tsatailít mhór
den tsaighdiúir shásúil	den tslándáil shóisialach
don tSeanadóir nua	don tsaoirse cheart
fairis an tsaineolaí lách	fairis an tseanbhean shaibhir
faoin tsonrasc déanach	faoin tslí dhíreach
sa tsoitheach ghorm	sa tseacláid mhilis
leis an tsalann bhán	leis an tslat fhada
ón tsuirbhé phearsanta	ón scoil bheag
roimh an tsamhradh fhada	roimh an tseachtain mhór
thar an tseol mhór	thar an tSionainn fhada
tríd an tsorcas mhór	tríd an tseift chliste
um an tsainchomhairleoir chruinn	um an tseirbhís mhaith

1.7.5

Ní dhéantar aon athrú ar ainmfhocail fhirinscneacha ná ar ainmfhocail bhaininscneacha dar tús guta. Féach an tábla thíos.

**Tábla 1L** An Tuiseal Tabharthach Uatha — Córas an tSéimhithe — Ainmfhocail dar tús Guta
Córas an tSéimhithe — Ainmfhocail dar tús Guta
Firinscneach	Baininscneach
ag an Albanach chiallmhar	ag an aeráid ghaofar
ar an eitleán dhubh	ar an olann bhán
as an uisce ghlan	as an iris cháiliúil
chuig an Aire ilteangach	chuig an Ostair shléibhtiúil
den alt fhada	den uimhir chruinn
don údarás céanna	don obair chrua
fairis an oifigeach mhúinte	fairis an ógbhean chliste

1.7.6

Ní dhéantar aon athrú ar ainmfhocail fhirinscneacha ná ar ainmfhocail bhaininscneacha dar tús d agus t. Féach an tábla thíos.

**Tábla 1M** An Tuiseal Tabharthach Uatha — Córas an tSéimhithe — Ainmfhocail dar tús d agus t
Córas an tSéimhithe — Ainmfhocail dar tús d agus t
Firinscneach	Baininscneach
faoin dréimire bhriste	faoin deacracht bhreise
sa theas mór	sa deoch fhuar
leis an duine ciúin	leis an taithí mhaith
ón deartháir cineálta	ón teanga líofa
roimh an tarbh fiáin	roimh an deighilt mhór
thar an teach gorm	thar an diallait nua
tríd an talamh crua	tríd an drochaimsir ghránna
um an dlí coiriúil	um an tagairt chuí