Caibidil 9 | An Uimhir

9.1 Ginearálta

9.1.1

Is iad na príomhleaganacha den uimhir sa Ghaeilge an Mhaoluimhir, an Bhunuimhir, an Uimhir Phearsanta, an Orduimhir, an Codán agus an Uimhir Dheachúlach.

An Mhaoluimhir

Tugtar maoluimhir ar uimhir nach dtagann ainmfhocal go díreach ar a lorg. Úsáidtear an mhaoluimhir i gcomhaireamh lom, e.g., a haon; a cúig; a deich (féach 9.2).
An Bhunuimhir

Tugtar bunuimhir ar uimhir a chuirtear roimh ainmfhocal chun líon rudaí a chur in iúl, e.g., trí leabhar; seacht gcupán; naoi mbád (féach 9.3).
An Uimhir Phearsanta

Tugtar uimhir phearsanta ar uimhir a úsáidtear chun daoine a chomhaireamh, e.g., beirt bhan; ceathrar daltaí; ochtar feirmeoirí (féach 9.4).
An Orduimhir

Tugtar orduimhir ar uimhir lena gcuirtear ionad ruda i sraith rudaí in iúl, e.g., an chéad teach; an dara bean; an fichiú haois (féach 9.5).
An Codán

Cainníocht uimhriúil nach slánuimhir (uimhir iomlán) is ea an codán, e.g., ceathrú (1/4); ceithre chúigiú (4/5); cúig shéú (5/6) (féach 9.6).
An Uimhir Dheachúlach

Bealach eile chun cainníocht uimhriúil nach slánuimhir a chur in iúl, agus úsáid á baint as an bpointe deachúlach, is ea an uimhir dheachúlach, e.g., 3.1; 7.5; 18.49; 34.023 (féach 9.7).

9.1.2

Tugtar rogha idir dhá chóras chun déileáil le bunuimhreacha agus le huimhreacha pearsanta sa scríbhneoireacht: an Córas Seanbhunaithe agus an Córas Simplithe. Úsáidtear an Córas Seanbhunaithe le huimhreacha ó 1–19 i gcónaí. Is féidir an Córas Seanbhunaithe nó an Córas Simplithe a úsáid le huimhreacha ó 20 ar aghaidh.

9.2 An Mhaoluimhir

Tugtar maoluimhir ar uimhir a úsáidtear i gcomhaireamh lom nuair nach gcuirtear líon nó ord rudaí nó daoine in iúl, e.g., a haon; a trí déag; a tríocha trí; céad nócha a cúig; míle, ceithre chéad seachtó a naoi.

9.2.1 Na Maoluimhreacha 0–99

Cuirtear an mhír a roimh uimhreacha ó 1–19, e.g., a haon; a dó; a trí; bus a ceathair; a hocht déag; agus i gcás 20–99 (seachas na deicheanna), cuirtear í roimh an uimhir dheiridh, e.g., fiche a haon; daichead a sé; seachtó a hocht.
Tá comhstádas ag na focail ceathracha agus daichead.

Seo mar a scríobhtar na maoluimhreacha ó 0–19.

**Tábla 9A** Na Maoluimhreacha 0–19
Na Maoluimhreacha 0–19
0–10	náid/neamhní, a haon, a dó, a trí, a ceathair, a cúig, a sé, a seacht, a hocht, a naoi, a deich
11–19	a haon déag, a dó dhéag, a trí déag, a ceathair déag, a cúig déag, a sé déag, a seacht déag, a hocht déag, a naoi déag

Tabhair faoi deara go n‑úsáidtear an mhaoluimhir i gcúrsaí ama, e.g., a haon a chlog; a seacht a chlog; a fiche tar éis a cúig. Seo mar a scríobhtar an t‑am i bhfoirm figiúirí: 5.30 p.m.; 4.26 p.m.; 13:00; 16:47.

Seo mar a scríobhtar na maoluimhreacha ó 20–99. Tugtar an córas iomlán idir 20 agus 29 sa tábla agus tugtar samplaí i gcás na ndeicheanna eile.

**Tábla 9B** Na Maoluimhreacha 20–99
Na Maoluimhreacha 20–99
20–29	fiche, fiche a haon, fiche a dó, fiche a trí, fiche a ceathair, fiche a cúig, fiche a sé, fiche a seacht, fiche a hocht, fiche a naoi	60–69	seasca, seasca a haon, seasca a dó, seasca a trí, seasca a ceathair, seasca a cúig, seasca a sé …
30–39	tríocha, … tríocha a ceathair, tríocha a cúig, tríocha a sé …	70–79	seachtó, … seachtó a seacht, seachtó a hocht, seachtó a naoi
40–49	daichead/ceathracha, daichead a seacht/ceachreacha a seacht, daichead a hocht/ceathracha a hocht, daichead a naoi/ceathracha a naoi	80–89	ochtó, ochtó a haon, ochtó a dó, ochtó a trí …
50–59	caoga, caoga a haon, caoga a dó, caoga a trí…	90–99	nócha, nócha a ceathair, nócha a cúig, nócha a sé …

9.2.2 Na Maoluimhreacha 100+

Is ainmfhocail iad na huimhreacha céad, míle, milliún, billiún, etc. Dá bhrí sin, is é córas na mbunuimhreacha a úsáidtear má tá na huimhreacha 2–19 roimh shraith náideanna a fhreagraíonn do céad, míle, milliún, billiún, etc., e.g., ceithre chéad; dhá chéad míle; naoi milliún déag; dhá bhilliún; ocht mbilliún (féach 9.3 An Bhunuimhir).
Ní dhéantar athrú tosaigh ar an ainmfhocal i ndiaidh na ndeicheanna, e.g., fiche míle; tríocha milliún; etc.

**Tábla 9C** Na Maoluimhreacha — Na Deicheanna
Na Maoluimhreacha — Na Deicheanna
100	céad	200	dhá chéad
1,000	míle	4000	ceithre míle
1,000,000	milliún	5,000,000	cúig milliún
1,000,000,000	billiún	17,000,000,000	seacht mbilliún déag

**Tábla 9D** Na Maoluimhreacha 100–9,999
Na Maoluimhreacha 100–9,999
103	céad trí	1,001	míle a haon
115	céad a cúig déag	1,126	míle, céad is fiche a sé
120	céad fiche	1,230	míle, dhá chéad tríocha
181	céad ochtó a haon	2,915	dhá mhíle, naoi gcéad a cúig déag
273	dhá chéad seachtó a trí	3,824	trí mhíle, ocht gcéad fiche a ceathair
355	trí chéad caoga a cúig	4,733	ceithre mhíle, seacht gcéad tríocha a trí
446	ceithre chéad daichead a sé	5,642	cúig mhíle, sé chéad daichead a dó
519	cúig chéad a naoi déag	6,551	sé mhíle, cúig chéad caoga a haon
657	sé chéad caoga a seacht	7,460	seacht míle, ceithre chéad seasca
734	seacht gcéad tríocha a ceathair	8,379	ocht míle, trí chéad seachtó a naoi
818	ocht gcéad a hocht déag	9,288	naoi míle, dhá chéad ochtó a hocht
999	naoi gcéad nócha a naoi	9,999	naoi míle, naoi gcéad nócha a naoi

9.2.3 Na Maoluimhreacha 10,000+

Tá dhá chóras ann chun na maoluimhreacha os cionn 10,000 a chur in iúl — córas na mbunuimhreacha agus córas na maoluimhreacha.
I gcóras na mbunuimhreacha leanann ord na bhfocal rialacha na mbunuimhreacha, e.g., 24,000 — ceithre mhíle is fiche (féach tábla 9N). Faoi chóras na maoluimhreacha, úsáidtear an mhaoluimhir móide an t‑ainmfhocal lom (céad, míle, etc.) gan chlaochlú, e.g., 24,000 — fiche a ceathair míle.

Tabhair faoi deara go n‑úsáidtear is i gcóras na mbunuimhreacha os cionn 10,000 ach nach n‑úsáidtear é sna maoluimhreacha eile.

Seo mar a scríobhtar na maoluimhreacha os cionn 10,000.

**Tábla 9E** Na Maoluimhreacha 10,000+
Na Maoluimhreacha 10,000+
	Córas na mBunuimhreacha	Córas na Maoluimhreacha
13,452	trí mhíle dhéag, ceithre chéad caoga a dó	trí déag míle, ceithre chéad caoga a dó
18,901	ocht míle dhéag, naoi gcéad a haon	ocht déag míle, naoi gcéad a haon
38,482	ocht míle is tríocha, ceithre chéad ochtó a dó	tríocha a hocht míle, ceithre chéad ochtó a dó
65,155	cúig mhíle is seasca, céad caoga a cúig	seasca a cúig míle, céad caoga a cúig
74,048	ceithre mhíle is seachtó, daichead a hocht	seachtó a ceathair míle, daichead a hocht
92,827	dhá mhíle is nócha, ocht gcéad fiche a seacht	nócha a dó míle, ocht gcéad fiche a seacht
116,104	céad is sé mhíle dhéag, céad a ceathair	céad a sé déag míle, céad a ceathair
520,712	cúig chéad is fiche míle, seacht gcéad a dó dhéag	cúig chéad fiche míle, seacht gcéad a dó dhéag
974,345	naoi gcéad seachtó is ceithre mhíle, trí chéad daichead a cúig	naoi gcéad seachtó a ceathair míle, trí chéad daichead a cúig

9.3 An Bhunuimhir

9.3.1 Na Bunuimhreacha 1–19

Tugtar bunuimhir ar an uimhir a chuirtear le hainmfhocal chun líon rudaí a chur in iúl.
Tagann an t‑ainmfhocal ar lorg aon, dhá, trí, ceithre, cúig, sé, seacht, ocht, naoi, deich.
Tabhair faoi deara go n‑úsáidtear na bunuimhreacha dhá agus ceithre seachas na foirmeacha maoluimhreach dó agus ceathair.
Ní mór an focal amháin a lua tar éis na bunuimhreach aon agus an ainmfhocail. Ní gá, áfach, aon a lua i gcónaí, e.g., aon chapall amháin; capall amháin.
Ní chuirtear séimhiú ar d, t nó s tar éis aon, e.g., aon doras amháin; aon teach amháin.
I ndiaidh an ainmfhocail a thagann an focal déag, e.g., ceithre leabhar déag. Séimhítear an focal déag má chríochnaíonn an focal díreach roimhe ar ghuta (ach féach 9.3.2(e)), seachas i ndiaidh euro.

Tabhair faoi deara, más aonad brí ar leith an t‑ainmfhocal agus an cáilitheoir, e.g., madra rua; cat crainn; teach tábhairne; láthair champála (seachas gnáth-ainmfhocal agus cáilitheoir, e.g., leabhar dearg) is i ndiaidh an ainmfhocail agus an cháilitheora a chuirtear déag, e.g., ceithre mhadra rua dhéag; cúig theach tábhairne dhéag; sé chat crainn déag; seacht n‑iora ghlasa dhéag. Cuirtear aon cháilitheoir eile i ndiaidh déag, e.g., sé chat crainn déag mhóra; seacht n‑iora ghlasa dhéag fhiáine.
Ní shéimhítear dhá i ndiaidh an ailt, aon ná céad, e.g., an dá leabhar; an chéad dá leabhar; aon dá leabhar.
Cuireann na bunuimhreacha aon, dhá (ach féach 8.3.3), trí, ceithre, cúig agus sé séimhiú ar an ainmfhocal uatha a thagann ina ndiaidh, e.g., trí bhád; ach ní shéimhítear an focal cent, e.g., trí cent.
Cuireann na bunuimhreacha seacht, ocht, naoi agus deich urú ar an ainmfhocal uatha agus iolra a thagann ina ndiaidh, e.g., seacht gcnámh; deich gcinn; ach ní uraítear an focal euro, e.g., ocht euro; naoi euro, ná cent, e.g., ocht cent; deich cent.

**Tábla 9F** Na Bunuimhreacha 1–19
Na Bunuimhreacha 1–19
1	bád/bád amháin/aon bhád amháin ábhar/ábhar amháin/aon ábhar amháin	11	aon bhád déag aon ábhar déag
2	dhá bhád dhá ábhar	12	dhá bhád déag dhá oíche déag
3	trí bhád trí ábhar	13	trí bhád déag trí ábhar déag
4	ceithre bhád ceithre ábhar	14	ceithre bhád déag ceithre ábhar déag
5	cúig bhád cúig ábhar	15	cúig bhád déag cúig oíche déag
6	sé bhairille sé oíche	16	sé bhairille dhéag sé ábhar déag
7	seacht mbairille seacht n‑oíche	17	seacht mbairille dhéag seacht n‑oíche déag
8	ocht mbairille ocht n‑oíche	18	ocht mbád déag ocht n‑oíche déag
9	naoi mbairille naoi n‑oíche	19	naoi mbairille dhéag naoi n‑oíche dhéag
10	deich mbairille deich n‑oíche

9.3.2 Ainmfhocail a bhfuil Leagan Iolra ar leith acu i nDiaidh na mBunuimhreacha

Tá roinnt ainmfhocal ann arb í foirm an ainmnigh iolra díobh, nó leagan iolra ar leith díobh, a úsáidtear i ndiaidh na mbunuimhreacha 3–10 agus i ndiaidh uimhreacha a chríochnaíonn ar 3–9. Léirítear na hainmfhocail sin sa tábla thíos. Cé nach leagan iolra é fichid, áirítear an leagan sin san aicme seo.

**Tábla 9G** Na Bunuimhreacha — Foirmeacha na nAinmfhocal a bhfuil Leagan Iolra ar leith acu
	2	3–6	7–10
bliain	bhliain	bliana	mbliana
seachtain	sheachtain	seachtaine	seachtaine
ceann (seachas sa bhrí ball beatha)	cheann	cinn	gcinn
cloigeann (seachas sa bhrí ball beatha)	chloigeann	cloigne	gcloigne
fiche	fhichead	fichid	bhfichid
pingin	phingin	pingine	bpingine
trian	thrian	treana	dtreana
troigh	throigh	troithe	dtroithe
uair (sa bhrí babhta)	uair	huaire	n‑uaire

Foirm an ainmnigh uatha de na hainmfhocail a úsáidtear leis na bunuimhreacha 1–2 agus i ndiaidh uimhreacha a chríochnaíonn ar 1–2, e.g., aon phingin amháin; dhá bhliain; aon uair déag; dhá cheann is tríocha.
Ní chuirtear séimhiú ar an leagan iolra i ndiaidh 3–6 ná i ndiaidh uimhreacha a chríochnaíonn ar 3–6, e.g., trí seachtaine; ceithre cinn déag.
I ndiaidh 3–6 agus i ndiaidh uimhreacha a chríochnaíonn ar 3–6 cuirtear h roimh an leagan iolra uaire, e.g., cúig huaire.
Cuireann na huimhreacha 7–10 agus uimhreacha a chríochnaíonn ar 7–9 urú ar an leagan iolra, e.g., seacht mbliana; ocht bpingine déag.
Ní chuirtear séimhiú ar déag i ndiaidh an leagain iolra, fiú amháin sa chás go gcríochnaíonn sé ar ghuta, e.g., trí bliana déag; ocht n‑uaire déag.
Is í foirm an ainmnigh uatha a úsáidtear i ndiaidh na ndeicheanna (seachas deich), e.g., fiche bliain; tríocha pingin; ochtó troigh.

**Tábla 9H** Na Bunuimhreacha — Samplaí d’Fhoirmeacha na nAinmfhocal a bhfuil Leagan Iolra ar leith acu
Na Bunuimhreacha — Leaganacha Iolra ar leith
1	aon bhliain amháin	11	aon uair déag
2	dhá cheann	12	dhá phingin déag
3	trí cinn	13	trí bliana déag
4	ceithre cloigne	14	ceithre cinn déag
5	cúig fichid	15	cúig seachtaine déag
6	sé huaire	16	sé cloigne déag
7	seacht bpingine	17	seacht bhfichid déag
8	ocht seachtaine	18	ocht dtroithe déag
9	naoi mbliana	19	naoi bpingine déag
10	deich dtroithe

9.3.3 An Aidiacht leis na Bunuimhreacha 1–19

Ar lorg na bunuimhreach 1, is san uimhir uatha a bhíonn an aidiacht a ghabhann leis an ainmfhocal agus í ar aon inscne leis an ainmfhocal.
Ar lorg na n‑uimhreacha eile (2–19), bíonn an aidiacht san uimhir iolra agus séimhítear í.
Cuirtear an focal déag roimh aidiacht nó aidiachtaí atá ag gabháil leis an ainmfhocal (ach féach 9.3.1(f)).

**Tábla 9I** Na Bunuimhreacha 1–19 — Foirm na hAidiachta
An Aidiacht leis na Bunuimhreacha
1	aon leabhar mór amháin aon fhuinneog mhór amháin	11	aon leabhar déag mhóra aon fhuinneog déag mhóra
2	dhá leabhar mhóra	12	dhá oíche dhéag fhuara
3	trí fhuinneog mhóra	13	trí leabhar déag mhóra
4	ceithre oíche fhuara	14	ceithre fhuinneog déag mhóra
5	cúig fhuinneog mhóra	15	cúig leabhar déag mhóra
6	sé leabhar mhóra	16	sé fhuinneog déag mhóra
7	seacht bhfuinneog mhóra	17	seacht leabhar déag mhóra
8	ocht leabhar mhóra	18	ocht bhfuinneog déag mhóra
9	naoi bhfuinneog mhóra	19	naoi n‑oíche dhéag fhuara
10	deich leabhar mhóra

9.3.4 Foirm na hAidiachta leis na hAinmfhocail a bhfuil Leagan Iolra ar leith acu

Ar lorg na bunuimhreach 1, is san uimhir uatha a bhíonn an aidiacht a ghabhann leis an ainmfhocal, agus í ar aon inscne leis an ainmfhocal.
Cuirtear an aidiacht san uimhir iolra i ndiaidh an leagain iolra ach ní chuirtear séimhiú ar an aidiacht sa chás go gcríochnaíonn an leagan iolra sin ar ghuta. Séimhítear an aidiacht i ndiaidh cinn agus fichid.

**Tábla 9J** Na Bunuimhreacha 1–19 — Foirm na hAidiachta leis na hAinmfhocail a bhfuil Leagan Iolra ar leith acu
An Aidiacht leis na hAinmfhocail a bhfuil Leagan Iolra ar leith acu
1	aon bhliain mhaith amháin/bliain mhaith amháin	11	aon uair déag chiúine
2	dhá cheann bhána	12	dhá chloigeann déag mhaola
3	trí cinn dhubha	13	trí bliana déag maithe
4	ceithre cloigne maola	14	ceithre cinn déag bhána
5	cúig cinn mhóra	15	cúig pingine déag salacha
6	sé troithe dearga	16	sé cloigne déag maola
7	seacht bpingine beaga	17	seacht gcinn déag mhóra
8	ocht seachtaine fada	18	ocht dtroithe déag cearnacha
9	naoi mbliana fada	19	naoi bpingine déag beaga
10	deich dtroithe cearnacha

9.3.5 An tAlt leis na Bunuimhreacha 1–19

Foirm uatha an ailt
1. Cuirtear foirm uatha an ailt roimh an mbunuimhir 1, roimh uimhreacha a chríochnaíonn ar 1, agus roimh iolraithe ar 10 ó 20 ar aghaidh.
2. Cuirtear t‑ roimh an mbunuimhir aon ar lorg an ailt, e.g., an t‑aon leabhar amháin; an t‑aon bhileog amháin. Baintear an t‑ i ndiaidh réamhfhocal, e.g., san aon leabhar amháin; tríd an aon fhuinneog amháin.
3. Foirm uatha an ailt a chuirtear roimh an mbunuimhir dhá freisin ach déantar dá den bhunuimhir, e.g., an dá chapall.
Foirm iolra an ailt
1. Is í foirm iolra an ailt a chuirtear roimh na bunuimhreacha 3–9 agus 13–19.
2. Cuirtear h roimh bhunuimhir dar tús guta i ndiaidh fhoirm iolra an ailt, e.g., na hocht gcapall.
Ní dhéanann an t‑alt aon difear d’aidiacht ar lorg bunuimhreacha agus ainmfhocal, e.g., an dá chapall mhóra.

**Tábla 9K** Na Bunuimhreacha 1–19 — An tAlt
An tAlt leis na Bunuimhreacha
1	an t‑aon chapall amháin an t‑aon fhuinneog amháin	11	an t‑aon chapall déag an t‑aon fhuinneog déag
2	an dá chapall	12	an dá chapall déag
3	na trí chapall	13	na trí chapall déag
4	na ceithre chapall	14	na ceithre chapall déag
5	na cúig chapall	15	na cúig chapall déag
6	na sé fhuinneog	16	na sé fhuinneog déag
7	na seacht bhfuinneog	17	na seacht bhfuinneog déag
8	na hocht bhfuinneog	18	na hocht bhfuinneog déag
9	na naoi bhfuinneog	19	na naoi bhfuinneog déag
10	na deich bhfuinneog

Nóta: Tabhair faoi deara, i gcás na n‑ainmfhocal a n‑úsáidtear leagan iolra ar leith díobh i ndiaidh na mbunuimhreacha, go leantar an patrún céanna, e.g., an t‑aon bhliain amháin; an dá cheann mhóra; na hocht dtroithe déag; etc.

9.3.6 Na Bunuimhreacha 1–19 — An Tuiseal Ginideach gan an tAlt

Téann athrú foirme ar ainmfhocal agus ar aidiacht sa ghinideach i ndiaidh aon, e.g., ualach aon chapaill mhóir amháin; fráma aon fhuinneoige báine amháin; ach amháin nuair atá déag ag gabháil leis, e.g., ualach aon chapall déag mhóra; fráma aon fhuinneog déag bhána.
I gcás 2–19, ní théann aon athrú foirme sa ghinideach ar an ainmfhocal ná ar an mbunuimhir, e.g., fad dhá mhéadar; costas trí fhuinneog; úinéir seacht ngabhar; tréimhse naoi n‑oíche; tiománaithe trí thacsaí dhéag; ach cuirtear an aidiacht san uimhir iolra agus séimhítear í, e.g., costas trí fhuinneog dheasa; úinéir seacht ngabhar chrosta; tiománaithe trí thacsaí dhéag chostasacha; ach amháin más leagan iolra ar leith é a chríochnaíonn ar ghuta nó ar chonsan leathan, e.g., trí bliana crua.

9.3.7 Na Bunuimhreacha 1–19 — An Tuiseal Ginideach leis an Alt

aon

Téann athrú foirme ar ainmfhocal agus ar aidiacht sa ghinideach i ndiaidh aon nuair atá an t‑alt ann faoi réir na bpointí seo a leanas.
1. De réir inscne an ainmfhocail, úsáidtear an nó na sa tuiseal ginideach roimh an mbunuimhir aon nuair nach bhfuil déag ag gabháil leis, e.g., ualach an aon chapaill amháin; costas na haon fhuinneoige amháin; ach ábhar an aon chuntas déag amháin; ag ceartú an aon aiste dhéag shuimiúla.
2. Más ainmfhocal baininscneach atá i gceist, ní foláir h a chur roimh an mbunuimhir aon, e.g., i gcaitheamh na haon oíche amháin sin.
3. Más ainmfhocal firinscneach atá i gceist, baintear an t‑ roimh an mbunuimhir aon, e.g., ar feadh an aon lae amháin sin.
Déantar dá de dhá i ndiaidh an ailt uatha (an, don, sa, etc.).
I gcás na mbunuimhreacha trí go deich, uraítear na bunuimhreacha inuraithe (trí, ceithre, cúig, ocht, deich) sa tuiseal ginideach i ndiaidh an ailt (na).
Tá na rialacha céanna le cur i bhfeidhm ar na hainmfhocail a bhfuil leagan iolra ar leith acu agus ar na haidiachtaí a ghabhann leo (féach 9.3.4) agus a chuirtear i bhfeidhm sa tuiseal ainmneach, e.g., tréimhse na sé bliana fada; deireadh na naoi seachtaine déag fada; Cogadh na Naoi mBliana; costas na dtrí troithe cearnacha eile; úinéir an dá cheann bhána; praghas na dtrí cinn mhóra.

**Tábla 9L** Na Bunuimhreacha 1–19 — An Tuiseal Ginideach leis an Alt
Tuiseal Ginideach na mBunuimhreacha leis an Alt
1	ualach an aon chapaill mhóir amháin tréimhse na haon bhliana fada amháin	11	stábla an aon chapall déag mhóra ag oscailt an aon fhuinneog déag throma
2	luach an dá theach bheaga	12	tréimhse an dá bhliain déag fhada
3	meáchan na dtrí bhó éagsúla	13	innill na dtrí ghluaisteán déag chumhachtacha
4	gaois na gceithre cloigne móra	14	leathanaigh na gceithre leabhar déag ghearra
5	ag dúnadh na gcúig fhuinneog ghlasa	15	fad na gcúig oíche dhéag ghaofara
6	fad na sé bliana fada	16	gaois na sé cloigne déag maola
7	ualach na seacht gcapall mhóra	17	géaga na seacht gcrann déag dhuilleacha
8	seolta na n‑ocht mbád bheaga	18	achar na n‑ocht bpáirc déag mhóra
9	leithead na naoi gcinn dheasa	19	deireadh na naoi seachtaine déag fada
10	achar na ndeich ngairdín chlocharacha

9.3.8 Na Bunuimhreacha a scríobh ina bhFigiúirí 1–19

Is ionann na rialacha a bhaineann leis na bunuimhreacha 1–19 a scríobh ina bhfigiúirí agus iad a scríobh ina bhfocail, e.g., 1 chapall mór; 3 bhád bheaga; 7 n‑oíche dhorcha; 13 seachtaine fuara; 17 ngluaisteán shaora; 19 mbliana fada.

9.3.9 Na Bunuimhreacha 20+ — Na Deicheanna

Is í foirm an ainmnigh uatha den ainmfhocal a chuirtear i ndiaidh na ndeicheanna. Ní dhéantar aon athrú tosaigh ar an ainmfhocal.
Má tá aidiacht leis, réitíonn an aidiacht le hinscne an ainmfhocail.
Cuirtear foirm uatha an ailt roimh na deicheanna, e.g., an fiche teach nua; an seasca duine cáiliúil.
Sa tuiseal ginideach, mura bhfuil an t‑alt ann, ní théann aon athrú foirme ar an ainmfhocal ná ar an mbunuimhir.
Má tá an t‑alt ann sa tuiseal ginideach, imríonn an t‑alt ar thúslitir na huimhreach mar a d’imreodh ar ainmfhocal firinscneach ach ní dhéantar aon athrú tosaigh ar f ná s.

**Tábla 9M** Na Bunuimhreacha — Tuiseal Ainmneach agus Tuiseal Ginideach na nDeicheanna
	An Tuiseal Ainmneach	An Tuiseal Ginideach gan an tAlt	An Tuiseal Ginideach leis an Alt
20	fiche leabhar mór	meáchan fiche leabhar mór	meáchan an fiche leabhar mór
30	tríocha méadar glas	achar tríocha méadar glas	achar an tríocha méadar glas
40	daichead bád beag	lastas daichead bád beag	lastas an daichead bád beag
50	caoga císte milis	costas caoga císte milis	costas an chaoga císte milis
60	seasca bó bhán	bainne seasca bó bhán	bainne an seasca bó bhán
70	seachtó bliain fhada	tréimhse seachtó bliain fhada	tréimhse an seachtó bliain fhada
80	ochtó cloigeann maol	gaois ochtó cloigeann maol	gaois an ochtó cloigeann maol
90	nócha pingin bheag	luach nócha pingin bheag	luach an nócha pingin bheag

Nóta:

Nuair a úsáidtear leagan iolra na ndeicheanna is sa ghinideach iolra a bhíonn an t‑ainmfhocal ina dhiaidh, e.g., na céadta daoine; na mílte dathanna.
Leanann an ginideach iolra na hainmfhocail uatha dosaen agus scór freisin, e.g., dosaen amhrán; scór daoine.

9.3.10 Na Bunuimhreacha eile 20+

Tá dhá chóras ann maidir leis na bunuimhreacha os cionn 20 (seachas na deicheanna roimhe seo, féach 9.3.9): an Córas Seanbhunaithe agus an Córas Simplithe. Baineann an dá chóras seo leis na bunuimhreacha agus iad scríofa ina bhfocail agus ina bhfigiúirí. Tá an dá chóras seo ar comhstádas agus inghlactha.
An Córas Seanbhunaithe
1. Bíonn an t‑ainmfhocal sa leagan uatha nó sa leagan iolra ar leith atá aige agus déantar an t‑athrú tosaigh cuí ar an ainmfhocal.
2. Tar éis uimhreacha a chríochnaíonn ar 1, réitíonn an aidiacht le hinscne an ainmfhocail. I gcás uimhreacha a chríochnaíonn ar 2–9, bíonn an aidiacht san uimhir iolra agus séimhítear í (ach féach 9.3.4).
An Córas Simplithe
1. Bíonn an t‑ainmfhocal san uimhir uatha i gcónaí, fiú más ainmfhocal é a bhfuil leagan iolra ar leith aige, agus ní dhéantar aon athrú tosaigh air. Bíonn an aidiacht san uimhir uatha i gcónaí agus séimhítear í de réir inscne an ainmfhocail.
2. I gcás uimhreacha a chríochnaíonn ar 2 nó 4, úsáidtear na foirmeacha maoluimhreach dó agus ceathair in ionad dhá agus ceithre.
Más iolraí ar 10 atá i gceist, níl ann ach leagan amháin, e.g., céad is fiche bád.
Maidir leis an alt, leantar an patrún a úsáidtear leis na bunuimhreacha 1–19 leis na bunuimhreacha os cionn 20, e.g., an t‑aon leabhar is fiche; an dá bhord is tríocha; na cúig pheann is seasca (féach 9.3.5).

**Tábla 9N** Na Bunuimhreacha 21–99 — An Córas Seanbhunaithe agus an Córas Simplithe
	An Córas Seanbhunaithe	An Córas Simplithe
21	aon chapall mór amháin is fiche capall mór is fiche	fiche a haon capall mór
33	trí oíche dhorcha is tríocha	tríocha a trí oíche dhorcha
42	dhá chapall mhóra is daichead	daichead a dó capall mór
55	cúig fhuinneog dhúnta is caoga	caoga a cúig fuinneog dhúnta
67	seacht leabhar shuimiúla is seasca	seasca a seacht leabhar suimiúil
74	ceithre pingine beaga is seachtó	seachtó a ceathair pingin bheag
86	sé bhó mhóra is ochtó	ochtó a sé bó mhór
99	naoi mbád chostasacha is nócha	nócha a naoi bád costasach

Nóta:

Nuair atá aidiacht ag gabháil le bunuimhir, is féidir úsáid a bhaint as leagan iolra an ainmfhocail ceann (cinn) i dteannta an réamhfhocail de, e.g., seacht gcinn déag d’oícheanta ciúine; trí cinn is tríocha de bháid mhóra.
Rogha eile atá ann ná an mhaoluimhir móide an réamhfhocal de móide leagan iolra an ainmfhocail agus na haidiachta a ghabhann leis, e.g., a haon déag de bhlianta fada; tríocha a trí de bháid mhóra.

9.3.11 Na Bunuimhreacha 100+

Sa Chóras Seanbhunaithe, is é malairt na comhréire a úsáidtear faoi bhun 100 a úsáidtear le huimhreacha os cionn 100, e.g., céad fiche is aon chapall amháin; dhá mhíle, trí chéad is ceithre chapall; etc.

Is ionann na rialacha eile agus na rialacha maidir leis na bunuimhreacha a luaitear in 9.3.10.

**Tábla 9O** Na Bunuimhreacha 100+ — An Córas Seanbhunaithe agus an Córas Simplithe
	An Córas Seanbhunaithe	An Córas Simplithe
191	céad nócha is aon mhéadar amháin	céad nócha a haon méadar
282	dhá chéad ochtó is dhá chat fhiáine	dhá chéad ochtó a dó cat fiáin
364	trí chéad seasca is ceithre chapall mhóra	trí chéad seasca a ceathair capall mór
1,446	míle, ceithre chéad daichead is sé bhó chrosta	míle, ceithre chéad daichead a sé bó chrosta
18,437	ocht míle dhéag, ceithre chéad tríocha is seacht gcás chasta	ocht déag míle, ceithre chéad tríocha a seacht cás casta
25,528	cúig mhíle is fiche, cúig chéad fiche is ocht leabhar shuimiúla	fiche a cúig míle, cúig chéad fiche a hocht leabhar suimiúil
100,513	céad míle, cúig chéad is trí mhilseán déag dhearga	céad míle, cúig chéad a trí déag milseán dearg

9.3.12 Na Bunuimhreacha a scríobh ina bhFigiúirí 20+

Cuirtear rialacha an Chórais Sheanbhunaithe agus an Chórais Shimplithe, faoi seach, (féach 9.3.10) i bhfeidhm nuair a scríobhtar na bunuimhreacha os cionn 20 ina bhfigiúirí.

**Tábla 9P** Na Bunuimhreacha 20+ ina bhFigiúirí — An Córas Seanbhunaithe agus an Córas Simplithe
	An Córas Seanbhunaithe	An Córas Simplithe
21	21 bhád costasach	21 bád costasach
22	22 bhád mhóra	22 bád mór
37	37 n‑ábhar shuimiúla	37 ábhar suimiúil
44	44 fhuinneog dhúnta	44 fuinneog dhúnta
53	53 bhó mhóra	53 bó mhór
68	68 n‑oíche ghaofara	68 oíche ghaofar
76	76 dhuine ghnóthacha	76 duine gnóthach
89	89 dtroithe cearnacha	89 troigh chearnach
95	95 mhéadar chearnacha	95 méadar cearnach
191	191 bhád costasach	191 bád costasach

9.4 An Uimhir Phearsanta

Tugtar uimhir phearsanta ar uimhir a chuireann líon daoine in iúl.

9.4.1 Úsáid na nUimhreacha Pearsanta

Úsáidtear na huimhreacha pearsanta (2–10 agus 12) chun daoine a chomhaireamh.
Is é gnáthchóras na mbunuimhreacha a úsáidtear chun aon duine dhéag nó líon daoine is mó ná dháréag a chomhaireamh, e.g., aon duine dhéag; trí dhuine dhéag; ceithre dhuine is daichead.

**Tábla 9Q** Na hUimhreacha Pearsanta
Na hUimhreacha Pearsanta
1	duine/aon duine amháin	7	seachtar
2	beirt	8	ochtar
3	triúr	9	naonúr
4	ceathrar	10	deichniúr
5	cúigear	11	aon duine dhéag
6	seisear	12	dháréag

9.4.2 Úsáid Lom na nUimhreacha Pearsanta

An uimhir phearsanta lom
1. Is féidir uimhir phearsanta a úsáid lom (gan ainmfhocal ar a lorg) chun líon daoine a chomhaireamh, e.g., An bhfaca tú an bheirt?; Gabhadh seachtar.
2. Is mar ghnáth-ainmfhocal a chaitear leis an uimhir phearsanta lom sa ghinideach, e.g., cor beirte; col ceathrair; col seisir.

an t‑alt roimh an uimhir phearsanta lom

Ainmfhocail fhirinscneacha is ea na huimhreacha pearsanta go léir seachas beirt, e.g., an bheirt; an ceathrar; an t‑ochtar.
Ní shéimhítear dháréag i ndiaidh an ailt, aon ná céad, e.g., bhí an dáréag ann; gach aon dáréag acu; an chéad dáréag a cháiligh.
Is mar ghnáth-ainmfhocal a chaitear leis an uimhir phearsanta lom sa ghinideach nuair atá an t‑alt roimhe, e.g., cótaí an tseisir; ticéid an ochtair; gluaisteán na beirte.

**Tábla 9R** Na hUimhreacha Pearsanta Loma — An Tuiseal Ainmneach agus an Tuiseal Ginideach leis an Alt
An Uimhir	An Tuiseal Ainmneach	An Tuiseal Ginideach
1	an t‑aon duine amháin	ainm an aon duine amháin
2	an bheirt	tuairimí na beirte
3	an triúr	éadaí an triúir
4	an ceathrar	táillí an cheathrair
5	an cúigear	bád an chúigir
6	an seisear	teach an tseisir
7	an seachtar	scoil an tseachtair
8	an t‑ochtar	meitheal an ochtair
9	an naonúr	foireann an naonúir
10	an deichniúr	tithe an deichniúir
11	an t‑aon duine dhéag	foireann an aon duine dhéag
12	an dáréag	airgead an dáréag

An aidiacht leis an uimhir phearsanta lom — Beirt
1. Má cháilíonn aidiacht an focal beirt agus é san ainmneach*, is san ainmneach iolra a bhíonn an aidiacht agus í séimhithe, e.g., an bheirt cháiliúla; beirt mhisniúla; don bheirt óga.
2. Má tá an focal beirt, agus é ar lorg an ailt agus é sa ghinideach, á cháiliú le haidiacht a thagann ina dhiaidh, is sa ghinideach baininscneach uatha a bhíonn an aidiacht, e.g., tuairimí na beirte díograisí; nótaí na beirte misniúla; iarrachtaí na beirte cróga.
3. Má tá an focal beirt, agus é sa ghinideach ach gan an t‑alt a bheith roimhe, á cháiliú le haidiacht a thagann ina dhiaidh, agus é ar lorg agus faoi réir ag ainmfhocal eile, bíonn an aidiacht san iolra ar lorg beirt agus í séimhithe (agus ní théann athrú an ghinidigh ar an bhfocal beirt ach cuirtear séimhiú air), e.g., moltaí bheirt mhisniúla; tuairimí bheirt cháiliúla; obair bheirt acadúla.
4. Má tá an focal beirt, agus é sa ghinideach ach gan an t‑alt a bheith roimhe, á cháiliú le haidiacht a thagann ina dhiaidh, agus é faoi réir ag réamhfhocal comhshuite nó ainm briathartha, bíonn an aidiacht san iolra ar lorg beirt agus í séimhithe (agus ní dhéantar aon athrú ar an bhfocal beirt ach an oiread), e.g., le haghaidh beirt inniúla; ag moladh beirt mhaithe.
An aidiacht leis an uimhir phearsanta lom — Triúr go dháréag
1. Má tá na huimhreacha pearsanta triúr go dháréag (ach féach 9.4.1(b)), agus iad san ainmneach*, á gcáiliú le haidiacht a thagann ina ndiaidh, is san ainmneach uatha a bhíonn an aidiacht gan aon séimhiú uirthi, e.g., triúr mór; ceathrar ard; an cúigear saibhir; don dáréag clúiteach.
2. Má tá na huimhreacha pearsanta triúr go dháréag (ach féach 9.4.1(b)), agus iad sa ghinideach, á gcáiliú le haidiacht a thagann ina dhiaidh, cuirtear na gnáthrialacha maidir le haidiacht atá ar lorg ainmfhocal sa ghinideach i bhfeidhm ar na haidiachtaí a ghabhann leo, e.g., éadaí an cheathrair bhig; meitheal ochtair dhíograisigh; airgead an dáréag chlúitigh (féach Caibidil 4).

*Nó sa ghairmeach, sa chuspóireach nó sa tabharthach.

9.4.3 Ainmfhocail leis na hUimhreacha Pearsanta

Foirm na huimhreach pearsanta agus foirm an ainmfhocail ar a lorg

Má tá an focal beirt, agus é san ainmneach*, á cháiliú le hainmfhocal a thagann ina dhiaidh, is sa ghinideach iolra a bhíonn an t‑ainmfhocal agus é séimhithe (seachas ainmfhocal a thosaíonn ar d, t nó s), e.g., beirt chaptaen; beirt chumadóirí; beirt drumadóirí; ag beirt bhan.
Má tá an focal beirt, agus é sa ghinideach gan an t‑alt, á cháiliú le hainmfhocal a thagann ina dhiaidh, agus é ar lorg agus faoi réir ag ainmfhocal eile, ní théann athrú an ghinidigh ar an bhfocal beirt ach cuirtear séimhiú air agus bíonn an t‑ainmfhocal sa ghinideach iolra agus cuirtear séimhiú air (seachas ainmfhocal a thosaíonn ar d, t nó s), e.g., moltaí bheirt chumadóirí; tuairimí bheirt chaptaen; obair bheirt saineolaithe.
Má tá an focal beirt, agus é sa ghinideach ach gan an t‑alt a bheith roimhe, á cháiliú le hainmfhocal a thagann ina dhiaidh, agus é ar lorg agus faoi réir ag réamhfhocal comhshuite nó ainm briathartha, ní dhéantar aon athrú ar an bhfocal beirt agus bíonn an t‑ainmfhocal sa ghinideach iolra agus cuirtear séimhiú air (seachas ainmfhocal a thosaíonn ar d, t nó s), e.g., le haghaidh beirt mholtóirí; ag moladh beirt saighdiúirí.
Is é ginideach iolra an ainmfhocail a leanann na huimhreacha pearsanta ó triúr go dháréag (ach féach 9.4.1(b)) nuair atá daoine á gcomhaireamh, e.g., triúr bádóirí; ceathrar múinteoirí.
Ní théann athrú an ghinidigh ar uimhreacha pearsanta ó triúr go dháréag (ach féach 9.4.1(b)) má tá ainmfhocal ar a lorg, e.g., athair ceathrar mac; máthair cúigear iníonacha; geansaithe dháréag peileadóirí.

*Nó sa ghairmeach, sa chuspóireach nó sa tabharthach.

**Tábla 9S** Na hUimhreacha Pearsanta — Foirm an Ainmfhocail ar lorg Uimhir Phearsanta
An Uimhir	An Tuiseal Ainmneach	An Tuiseal Ginideach
1	fear amháin/aon fhear amháin bean amháin/aon bhean amháin	hata aon fhir amháin hata aon mhná amháin
2	beirt bhan	páistí bheirt bhan
3	triúr bádóirí	báid triúr bádóirí
4	ceathrar scoláirí	torthaí ceathrar scoláirí
5	cúigear fear	gaolta cúigear fear
6	seisear ban	páistí seisear ban
7	seachtar bádóirí	long seachtar bádóirí
8	ochtar báicéirí	cístí ochtar báicéirí
9	naonúr fear	talamh naonúr fear
10	deichniúr girseach	airgead deichniúr girseach
11*	aon imreoir déag	cultacha aon imreoir déag
12	dháréag bádóirí	soitheach dháréag bádóirí

*Tabhair faoi deara go gcaitear le 11 mar a chaitear leis i gcóras na mbunuimhreacha, agus nach gcuirtear an t‑ainmfhocal sa ghinideach (féach 9.3.6(a)).

an t‑alt roimh uimhir phearsanta a bhfuil ainmfhocal ar a lorg

Is é foirm uatha an ailt a úsáidtear roimh na huimhreacha pearsanta. Is firinscneach dóibh go léir ach amháin beirt.
Ní shéimhítear dháréag i ndiaidh an ailt, aon ná céad, e.g., an Dáréag Aspal; gach aon dáréag scoláirí; an chéad dáréag múinteoirí a cháiligh.
Má tá an focal beirt, agus é sa ghinideach ar lorg an ailt, á cháiliú le hainmfhocal a thagann ina dhiaidh, is sa ghinideach iolra a bhíonn an t‑ainmfhocal agus ní shéimhítear é (ach téann athrú an ghinidigh ar an bhfocal beirt), e.g., tuairimí na beirte múinteoirí; nótaí na beirte saineolaithe; tuairiscí na beirte comhfhreagraithe; tithe na beirte deartháireacha.
Ní théann athrú foirme sa ghinideach ar na huimhreacha pearsanta ó triúr go dháréag ná ar an ainmfhocal ar a lorg, ach imríonn an t‑alt ar thúslitir na n‑uimhreacha pearsanta mar a d’imreodh ar ghinideach aon ainmfhocail uatha eile, e.g., cótaí an cheathrar daltaí; oifig an tseachtar tréidlianna; Scoil an tSeachtar Laoch.

**Tábla 9T** Na hUimhreacha Pearsanta — An tAlt roimh Uimhir Phearsanta a bhfuil Ainmfhocal ar a lorg
An Uimhir	An Tuiseal Ainmneach	An Tuiseal Ginideach
1	an t‑aon fhear amháin an t‑aon bhean amháin	hata an aon fhir amháin hata na haon mhná amháin
2	an bheirt bhan	páistí na beirte ban
3	an triúr bádóirí	báid an triúr bádóirí
4	an ceathrar scoláirí	torthaí an cheathrar scoláirí
5	an cúigear fear	gaolta an chúigear fear
6	an seisear ban	páistí an tseisear ban
7	an seachtar bádóirí	long an tseachtar bádóirí
8	an t‑ochtar báicéirí	cístí an ochtar báicéirí
9	an naonúr fear	talamh an naonúr fear
10	an deichniúr girseach	airgead an deichniúr girseach
11*	an t‑aon imreoir déag	cluiche an aon imreoir déag
12	an dáréag bádóirí	soitheach an dáréag bádóirí

*Tabhair faoi deara go gcaitear le 11 mar a chaitear leis i gcóras na mbunuimhreacha, agus nach gcuirtear an t‑ainmfhocal sa ghinideach (féach 9.3.7(a)(i)).

An aidiacht le hainmfhocal atá ar lorg uimhir phearsanta

Ar lorg na huimhreach pearsanta beirt, is san ainmneach iolra a bhíonn an aidiacht agus séimhítear í, e.g., beirt bhan cháiliúla; beirt ghirseach chruthaitheacha; beirt amhránaithe cháiliúla; beirt mhúinteoirí shealadacha.
Má tá an focal beirt, agus é sa ghinideach ach gan an t‑alt a bheith roimhe, á cháiliú le hainmfhocal + aidiacht a thagann ina dhiaidh, agus é ar lorg agus faoi réir ag ainmfhocal eile, bíonn an aidiacht atá á cháiliú san iolra agus í séimhithe, e.g., moltaí bheirt léachtóirí acadúla; tuairimí bheirt iriseoirí sheanbhunaithe; saothar bheirt ghramadóirí chliste.
Má tá an focal beirt, agus é sa ghinideach ach gan an t‑alt a bheith roimhe, á cháiliú le hainmfhocal + aidiacht a thagann ina dhiaidh, agus é ar lorg agus faoi réir ag réamhfhocal comhshuite nó ainm briathartha, bíonn an aidiacht atá á cháiliú san iolra agus í séimhithe, e.g., le haghaidh beirt mholtóirí dheasa; ag moladh beirt chumadóirí shamhlaíocha.
Ar lorg na n‑uimhreacha pearsanta triúr go dháréag (ach féach 9.4.1(b)), is sa ghinideach iolra a bhíonn an aidiacht a ghabhann leis an ainmfhocal, e.g., triúr scoláirí díograiseacha; ceathrar girseach éirimiúil; bád an triúr bádóirí tuirseacha; airgead an deichniúr ban bríomhar. Léirítear samplaí leis an alt agus gan an t‑alt sa tábla ina dhiaidh seo.

**Tábla 9U** Na hUimhreacha Pearsanta — An Aidiacht le hAinmfhocal atá ar lorg Uimhir Phearsanta
An Uimhir	An Tuiseal Ainmneach	An Tuiseal Ginideach
1	fear ciallmhar amháin bean shaibhir amháin an t‑aon fhear cineálta amháin an t‑aon bhean dheas amháin	cóta aon fhir chiallmhair amháin geansaí aon mhná saibhre amháin cóta an aon fhir chineálta amháin geansaí na haon mhná deise amháin
2	beirt bhan mhisniúla beirt fhear chróga beirt scoláirí chumasacha an bheirt bhan mhisniúla an bheirt fhear chróga	an bheirt scoláirí chumasacha oifig bheirt bhan mhisniúla páistí bheirt fhear chróga cóipleabhair bheirt scoláirí chumasacha oifig na beirte ban mhisniúla páistí na beirte fear chróga cóipleabhair na beirte scoláirí chumasacha
3	triúr fear mór triúr girseach galánta an triúr bádóirí tuirseacha	hataí triúr fear mór gúnaí triúr girseach galánta báid an triúr bádóirí tuirseacha
4	ceathrar (an ceathrar) scoláirí maithe	scrúduithe ceathrar (an cheathrar) scoláirí maithe
5	cúigear (an cúigear) fear inniúil	gaolta cúigear (an chúigear) fear inniúil
6	seisear (an seisear) ban cumasach	páistí seisear (an tseisear) ban cumasach
7	seachtar (an seachtar) bádóirí óga	long seachtar (an tseachtar) bádóirí óga
8	ochtar (an t‑ochtar) báicéirí díograiseacha	cístí ochtar (an ochtar) báicéirí díograiseacha
9	naonúr (an naonúr) fear ocrach	talamh naonúr (an naonúr) fear ocrach
10	deichniúr (an deichniúr) girseach bríomhar	airgead deichniúr (an deichniúr) girseach bríomhar
11*	aon (an t‑aon) imreoir déag thapa	cultacha aon (an aon) imreoir déag thapa
12	dháréag (an dáréag) scoláirí borba	leabhair dháréag (an dáréag) scoláirí borba

*Tabhair faoi deara go gcaitear le 11 mar a chaitear leis i gcóras na mbunuimhreacha, agus nach gcuirtear an t‑ainmfhocal sa ghinideach (féach 9.3.6(a) agus 9.3.7(a)(i)).

9.4.4 Na hUimhreacha Pearsanta a Scríobh ina bhFigiúirí

Moltar na huimhreacha pearsanta ó 1–12 a scríobh ina bhfocail seachas ina bhfigiúirí. Má dhéantar iad a scríobh ina bhfigiúirí, is mar bhunuimhreacha a chaitear leo, e.g., 2 bhean bheaga, 4 bhádóir cháiliúla, 7 bhfeirmeoir shaibhre (féach 9.3.8).
Úsáidtear córas na mbunuimhreacha chun líon daoine os cionn dháréag a chomhaireamh. Féach 9.3.1 le haghaidh cur síos ar chóras na mbunuimhreacha ó 1–19, e.g., trí bhean déag; ceithre ghirseach déag ghalánta; 17 mbádóir; 19 bhfear ocracha; agus féach 9.3.10 le haghaidh cur síos ar chóras na mbunuimhreacha os cionn 20, e.g., trí bhean arda is caoga; 49 ngirseach ghalánta.

9.4.5 Na hUimhreacha Pearsanta — An Córas Simplithe

Is féidir córas simplithe a úsáid leis na bunuimhreacha agus leis na huimhreacha pearsanta os cionn fiche. Féach 9.3.10(c) le haghaidh cur síos ar an gCóras Simplithe sin, e.g., fiche a cúig fear mór; tríocha a sé bean shaibhir; 46 bádóir cumasach; 56 girseach chróga.

9.5 An Orduimhir

Is le horduimhir a chuirtear ionad ruda nó duine i sraith in iúl.

9.5.1 An Orduimhir 1

Is féidir an orduimhir céad (an chéad) a úsáid le hainmfhocal uatha nó iolra. Úsáidtear an t‑alt uatha nuair atá ainmfhocal uatha ar a lorg, e.g., an chéad chaibidil, agus an t‑alt iolra nuair atá ainmfhocal iolra ar a lorg, e.g., na chéad chaibidlí.
Bíonn séimhiú ar an orduimhir céad i ndiaidh an ailt, e.g., an chéad leabhar; na chéad rialacha, ach ní bhíonn séimhiú uirthi:
1. sna cásanna a luaitear i gCaibidil 1 ina mbíonn urú i ndiaidh an ailt sa tuiseal tabharthach, e.g., ar an gcéad duine; leis an gcéad cheadúnas;
2. nuair a úsáidtear céad mar réimír in ainmfhocal firinscneach nó in ainmfhocal san iolra, e.g., céadainm, an céadainm; Céad-Aire, an Céad-Aire; céadonóracha, na céadonóracha; (ach céadghairm, an chéadghairm; céadsearc, an chéadsearc; de réir ghnáthrialacha an ainmfhocail bhaininscnigh); nó mar réimír i mbriathar, e.g., céadbhlaisim, céadbhlaisfidh sé (ach ón uair a chéadbhlais mé é, de réir ghnáthrialacha na mbriathra san aimsir chaite, modh táscach);
3. ar lorg na n‑aidiachtaí sealbhacha a (baininscneach, tríú pearsa uatha), e.g., a céad cheolchoirm agus ár, bhur, a (tríú pearsa iolra), e.g., ár gcéad teach; bhur gcéad charr; a gcéad mhac.
Cuireann an orduimhir céad séimhiú ar an ainmfhocal nó ar an aidiacht ar a lorg i ngach tuiseal, e.g., an chéad fhear; an chéad bhean; na chéad cheithre ghloine; na chéad bhlianta; clann an chéad fhir; mac na chéad mhná; lucht na chéad bhliana; mura d, t nó s a thúslitir, e.g., na chéad daoine, an chéad saighdiúir; an chéad turas; ceadúnas an chéad tógálaí. (Féach 9.5.4 chun tuilleadh eolais a fháil ar orduimhreacha sa tuiseal ginideach.)
Úsáidtear an orduimhir céad i gcás 1, ach i gcás na n‑orduimhreacha eile a chríochnaíonn ar 1, úsáidtear an focal aonú. Sa tuiseal ainmneach, cuirtear t‑ roimh aonú i ndiaidh an ailt, e.g., an t‑aonú lá is tríocha.

9.5.2 Na hOrduimhreacha 1–100 — Eolas Ginearálta

Is é foirm uatha an ailt a bhíonn roimh na horduimhreacha (seachas an orduimhir 1, féach 9.5.1), e.g., an dara bean; an dóú teach; an tríú tuarascáil; an ceathrú bean is fiche; an cúigiú comhartha is seasca.
I ndiaidh na horduimhreach dara agus na n‑orduimhreacha go léir dar críoch -ú, cuirtear h roimh ainmfhocal dar tús guta, e.g., an dara hoíche; an tríú hurlár; an séú hóstán déag; an t‑ochtú hurlár is tríocha.
Bíonn an t‑alt roimh an gcéad uimhir san orduimhir de ghnáth, mura mbíonn aidiacht shealbhach nó gach roimpi, e.g., an tríú lá ach gach dara bliain; a tríú bliain.
Úsáidtear córas a leanann comhréir na mbunuimhreacha (An Córas Seanbhunaithe) chun ionad ruda i sraith faoi bhun 100 a chur in iúl, e.g., an dara hábhar is tríocha; an ceathrú cathaoir is caoga; an seachtú hoíche is seachtó; an t‑ochtú madra is nócha.
Ní chuirtear séimhiú ar an bhfocal déag san orduimhir, e.g., an tríú duine déag; an t‑ochtú bosca déag; an naoú leabhar déag.

**Tábla 9V** Na hOrduimhreacha 1–100
Na hOrduimhreacha 1–100
1ú	an chéad fhear	11ú	an t‑aonú bean déag	20ú	an fichiú capall	30ú	an tríochadú bean
2ú	an dara/dóú bean	12ú	an dara/dóú bosca déag	21ú	an t‑aonú capall is fiche	39ú	an naoú hoíche is tríocha
3ú	an tríú leabhar	13ú	an tríú méadar déag	22ú	an dara/dóú bean is fiche	40ú	an daicheadú/ceathrachadú cuairteoir
4ú	an ceathrú méadar	14ú	an ceathrú bád déag	23ú	an tríú leabhar is fiche	48ú	an t‑ochtú bó is daichead
5ú	an cúigiú bád	15ú	an cúigiú hábhar déag	24ú	an ceathrú méadar is fiche	57ú	an seachtú fuinneog is caoga
6ú	an séú hábhar	16ú	an séú bó déag	25ú	an cúigiú bád is fiche	66ú	an séú hábhar is seasca
7ú	an seachtú fuinneog	17ú	an seachtú fuinneog déag	26ú	an séú hábhar is fiche	75ú	an cúigiú bád is seachtó
8ú	an t‑ochtú bó	18ú	an t‑ochtú hoíche déag	27ú	an seachtú fuinneog is fiche	84ú	an ceathrú méadar is ochtó
9ú	an naoú hoíche	19ú	an naoú capall déag	28ú	an t‑ochtú bó is fiche	93ú	an tríú leabhar is nócha
10ú	an deichiú capall			29ú	an naoú hoíche is fiche	100ú	an céadú custaiméir

9.5.3 Na hOrduimhreacha 100+

Úsáidtear córas atá bunaithe ar chóras na maoluimhreacha chun ionad ruda i sraith os cionn 100 a chur in iúl, e.g., céad a ceathair — an céad is ceathrú feirmeoir; cúig chéad seasca a ceathair — an cúig chéad seasca is ceathrú heitleán; seacht míle, ceithre chéad a naoi déag — an seacht míle, ceithre chéad is naoú hóstán déag.
Cuirtear séimhiú ar an bhfocal déag i ndiaidh na huimhreach míle, e.g., an trí mhíle dhéag is ceathrú hoileán.

**Tábla 9W** Na hOrduimhreacha 100+
Na hOrduimhreacha 100+
104ú	an céad is ceathrú feirmeoir	1007ú	an míle is seachtú bliain
116ú	an céad is séú babhta déag	7219ú	an seacht míle, dhá chéad is naoú méadar déag
131ú	an céad tríocha is aonú capall	10,000ú	an deich míliú lá
132ú	an céad tríocha is dóú hasal	223,413ú	an dá chéad fiche is trí mhíle, ceithre chéad is tríú cloigeann déag
211ú	an dá chéad is aonú bád déag	613,564ú	an sé chéad is trí mhíle dhéag, cúig chéad seasca is ceathrú bó
1,000ú	an míliú heitilt	1,000,000ú	an milliúnú huair

9.5.4 Na hOrduimhreacha sa Tuiseal Ginideach

I gcás na horduimhreach céad, díochlaontar an t‑ainmfhocal ina dhiaidh agus géilleann an t‑alt d’uimhir agus d’inscne an ainmfhocail, e.g., an chéad fhear, clann an chéad fhir; an chéad bhean, clann na chéad mhná; na chéad cheithre bliana, tús na chéad cheithre bliana; na chéad chúig charr, plátaí clárúcháin na chéad chúig charr; na chéad taiscéalaithe, eachtraí na chéad taiscéalaithe.
I gcás na n‑orduimhreacha eile go léir, ní dhéantar díochlaonadh riamh ar an ainmfhocal, e.g., mac an dara bean; mac an dara fear; eagraíocht tríú tír; oideachas tríú leibhéal; clúdach an cheathrú tuarascáil; deireadh an fichiú haois; tús an aonú haois is fiche.
Cailltear an t‑ roimh aonú, ochtú, ochtódú, etc., e.g., an t‑aonú bliain déag, tús an aonú bliain déag; an t‑ochtú haois déag, tús an ochtú haois déag; an t‑ochtódú cruinniú, miontuairiscí an ochtódú cruinniú.
Imríonn an t‑alt ar thúslitir na horduimhreach mar a d’imreodh ar ainmfhocal firinscneach, e.g., bróga an chúigiú girseach; seoladh an cheathrú teach is daichead; ach ní dhéantar athrú tosaigh ar f ná s, e.g., lucht an seachtú hoifig; bonn an fichiú himreoir; deireadh an seascadú comhdháil.

**Tábla 9X** Na hOrduimhreacha sa Tuiseal Ginideach
Na hOrduimhreacha sa Tuiseal Ginideach
1ú	marcach an chéad chapaill tús na chéad chaibidle	39ú	deireadh an naoú hoíche is tríocha
14ú	seol an cheathrú bád déag	100ú	gearán an chéadú custaiméir
20ú	torthaí an fichiú dalta	104ú	beithígh an chéad is ceathrú feirmeoir

9.5.5 Aidiachtaí leis na hOrduimhreacha

Díochlaontar an aidiacht de réir an ainmfhocail, e.g., an chéad bhean mhór; an chéad fhear mór; seol an chéad bháid ghoirm; deireadh na chéad tuarascála cuimsithí; na chéad scoláirí maithe; eachtraí na chéad taiscéalaithe cáiliúla; an tríú fear mór is tríocha; cóta an daicheadú bean mhór.

9.5.6 Na hOrduimhreacha a Scríobh ina bhFigiúirí

Scríobhtar orduimhreacha ina bhfigiúirí trí ú a chur i ndiaidh an fhigiúir, e.g., an 1ú, an 2ú, an 19ú, an 123ú.
Is ionann na rialacha a bhaineann le horduimhreacha a scríobh ina bhfigiúirí agus na rialacha a bhaineann le horduimhreacha a scríobh ina bhfocail (féach 9.5.1 go 9.5.5 roimhe seo). Tabhair faoi deara go gcuirtear h roimh ghuta agus nach gcuirtear séimhiú i ndiaidh 1ú toisc gur aonú atá i gceist (seachas céad).

9.6 An Codán

Cainníocht uimhriúil nach slánuimhir is ea an codán, e.g., 1/4 — ceathrú; 2/3 — dhá thrian; 5/6 — cúig shéú.

9.6.1 Comhdhéanamh an Chodáin

Bíonn dhá chuid sa ghnáthchodán: an t‑uimhreoir agus an t‑ainmneoir. Cuirtear an t‑uimhreoir os cionn na líne agus an t‑ainmneoir faoi bhun na líne, e.g., i gcás 6/7, is é 6 an t‑uimhreoir agus is é 7 an t‑ainmneoir.
Baintear leas as na horduimhreacha chun an t‑ainmneoir a chur in iúl seachas i gcás na bhfocal leath agus trian.

Tabhair faoi deara go n‑úsáidtear an fhoirm speisialta iolra treana den ainmfhocal trian ar lorg na n‑uimhreacha 3–10. Fágtar an t‑ainmfhocal sin lom i ndiaidh trí, ceithre, cúig, sé, e.g., 3/3 — trí treana; 4/3 — ceithre treana; agus uraítear é i ndiaidh seacht, ocht, naoi, deich, e.g., 9/3 — naoi dtreana; 10/3 — deich dtreana.
I gcás gur uimhir idir 11–19 an t‑ainmneoir, úsáidtear leagan a dhíorthaítear ón orduimhir, e.g., 4/13 — ceithre thrídéagú; 6/15 — sé chúigdéagú.
I gcás gur uimhir os cionn 20 an t‑ainmneoir, is ionann ord na bhfocal agus ord na bhfocal sna maoluimhreacha ach go gcuirtear orduimhir in ionad na maoluimhreach ag an deireadh, e.g., 1/30 — tríochadú; 4/97 — ceithre nócha seachtú.
Scríobhtar codáin ar roinnt bealaí éagsúla, mar a léirítear thíos. Is í rogha (i) an struchtúr is minice a úsáidtear.
1. Is féidir leas a bhaint as dhá mhaoluimhir agus an réamhfhocal ar nó an réamhfhocal comhshuite os cionn eatarthu chun aon chodán a chur in iúl, e.g., 1/11 — a haon ar a haon déag; a haon os cionn a haon déag; 7/8 — a seacht ar a hocht; a seacht os cionn a hocht; 4/15 — a ceathair ar a cúig déag; a ceathair os cionn a cúig déag; 33/57 — tríocha a trí ar chaoga a seacht; tríocha a trí os cionn caoga a seacht; 136/82 — céad tríocha a sé ar ochtó dó; céad tríocha a sé os cionn ochtó dó. Ní shéimhítear fiche i gcodáin, e.g., 3/24 — a trí ar fiche a ceathair.
2. Más 1 an t‑uimhreoir, is féidir an focal cuid a úsáid leis na horduimhreacha chun codáin a chur in iúl, e.g., 1/2 — leath; an leathchuid; 1/3 — trian; an tríú cuid; 1/11 — aondéagú; an t‑aondéagú cuid. Is gnách an leagan le cuid a úsáid nuair is uimhir os cionn 20 an t‑ainmneoir, e.g., 1/27 — an fiche seachtú cuid; 1/156 — an céad caoga séú cuid. I gcás na ndeicheanna, áfach, is túisce a déarfaí tríochadú, etc. ná an tríochadú cuid.
3. Má tá an t‑uimhreoir idir 2 agus 10, úsáidtear na bunuimhreacha agus foirm na horduimhreach (féach (b), (c) agus (d) roimhe seo) chun an codán a chur in iúl. Is gnáth-ainmfhocail iad na codáin agus leantar gnáthrialacha na mbunuimhreacha agus iad á gcomhaireamh, e.g., 7/8 — seacht n‑ochtú; 4/15 — ceithre chúigdéagú; ach ní shéimhítear fichiú, e.g., 3/20 — trí fichiú.
4. De rogha ar (iii) thuas, má tá an t‑uimhreoir idir 2 agus 10 is féidir an t‑ainmfhocal ceann/cinn a úsáid i dteannta an réamhfhocail de agus an leagain iolra den ainmneoir, e.g., 7/8 — seacht gcinn d’ochtuithe; 4/15 — ceithre cinn de chúigdéaguithe;
5. Más mó ná 10 an t‑uimhreoir, is féidir maoluimhreacha a úsáid mar seo a leanas: an t‑uimhreoir (á lua mar mhaoluimhir) + de + iolra an ainmneora, e.g., 33/57 — tríocha a trí de chaoga seachtuithe; 136/82 — céad tríocha a sé d’ochtó dóithe. Is fearr an leagan sin a úsáid nuair is mó ná 10 an t‑uimhreoir agus nuair is mó ná 20 an t‑ainmneoir.

9.6.2 An tAinmneoir

An tAinmneoir 2–19

Taispeántar sa tábla seo a leanas dhá rogha chun codáin a scríobh ar codáin iad ina bhfuil ainmneoir ó 2–19 agus an t‑uimhreoir 1.

**Tábla 9Y** Na Codáin — An tAinmneoir 2–19
An Codán	An tAinmneoir	An Leagan le cuid	An Codán	An tAinmneoir	An Leagan le cuid
1/2	leath	an leathchuid	1/11	aondéagú	an t‑aondéagú cuid
1/3	trian	an tríú cuid	1/12	dódhéagú	an dódhéagú cuid
1/4	ceathrú	an ceathrú cuid	1/13	trídéagú	an trídéagú cuid
1/5	cúigiú	an cúigiú cuid	1/14	ceathairdéagú	an ceathairdéagú cuid
1/6	séú	an séú cuid	1/15	cúigdéagú	an cúigdéagú cuid
1/7	seachtú	an seachtú cuid	1/16	sédéagú	an sédéagú cuid
1/8	ochtú	an t‑ochtú cuid	1/17	seachtdéagú	an seachtdéagú cuid
1/9	naoú	an naoú cuid	1/18	ochtdéagú	an t‑ochtdéagú cuid
1/10	deichiú	an deichiú cuid	1/19	naoidéagú	an naoidéagú cuid

An tAinmneoir 20+

Tugtar samplaí sa tábla seo a leanas den tslí a ndéileáiltear le hainmneoirí os cionn 20 (seachas na deicheanna) nuair is 1 an t‑uimhreoir. Is gnách an leagan le cuid a úsáid i gcás codáin den sórt sin. Is ionann comhréir an leagain sin agus an chomhréir a úsáidtear sna maoluimhreacha ach go gcuirtear orduimhir in ionad na maoluimhreach ag an deireadh agus go bhfágtar an mhír uimhriúil a ar lár.

**Tábla 9Z** Na Codáin — An tAinmneoir 20+
An Codán	An Leagan le cuid	An Codán	An Leagan le cuid
1/21	an fiche aonú cuid	1/87	an t‑ochtó seachtú cuid
1/32	an tríocha dóú cuid	1/98	an nócha ochtú cuid
1/43	an daichead tríú cuid	1/99	an nócha naoú cuid
1/54	an caoga ceathrú cuid	1/156	an céad caoga séú cuid
1/65	an seasca cúigiú cuid	1/2,987	an dá mhíle naoi gcéad ochtó seachtú cuid
1/76	an seachtó séú cuid	1/3,234,567	an trí mhilliún, dhá chéad tríocha is ceithre mhíle, cúig chéad seasca seachtú cuid

Tabhair faoi deara gurb í an orduimhir a úsáidtear i gcás na ndeicheanna, e.g., fichiú, céadú, míliú, etc. agus nach gnách an leagan le cuid a úsáid leo, e.g., 1/30 — tríochadú; 1/50 — caogadú.

9.6.3 An tUimhreoir

An tUimhreoir 2–10

Leantar córas na mbunuimhreacha nuair is mó ná 1 an t‑uimhreoir toisc gur gnáth-ainmfhocail iad na hainmneoirí (eisceacht: ní shéimhítear fichiú, e.g., trí fichiú). Tugtar samplaí sa tábla seo a leanas de chodáin nuair is uimhir idir 2 agus 10 an t‑uimhreoir.

**Tábla 9AA** Na Codáin — An tUimhreoir 2–10
An Codán		An Codán		An Codán
3/2	trí leath	2/11	dhá aondéagú	4/30	ceithre thríochadú
2/3	dhá thrian	3/12	trí dhódhéagú	5/40	cúig dhaicheadú
5/4	cúig cheathrú	4/13	ceithre thrídéagú	6/50	sé chaogadú
4/7	ceithre sheachtú	7/16	seacht sédéagú	9/80	naoi n‑ochtódú
8/9	ocht naoú	9/18	naoi n‑ochtdéagú	9/100	naoi gcéadú
9/10	naoi ndeichiú	6/19	sé naoidéagú	3/1,000	trí mhíliú
10/3	deich dtreana	3/20	trí fichiú	5/1,000,000	cúig mhilliúnú

De rogha air sin, is féidir an t‑ainmfhocal ceann/cinn a úsáid i dteannta an réamhfhocail de agus an leagain iolra den ainmneoir.

**Tábla 9BB** Na Codáin — An tUimhreoir 2–10 — An Leagan le *ceann*/*cinn* agus an Réamhfhocal de
An Codán	ceann/cinn + de	An Codán	ceann/cinn + de
2/21	dhá cheann de fiche aonuithe	10/156	deich gcinn de chéad caoga séithe
3/32	trí cinn de thríocha dóithe	5/209	cúig cinn de dhá chéad naoithe
4/43	ceithre cinn de dhaichead tríthe	2/2,987	dhá cheann de dhá mhíle, naoi gcéad ochtó seachtuithe
5/54	cúig cinn de chaoga ceathruithe	3/3,234,567	trí cinn de thrí mhilliún, dhá chéad tríocha is ceithre mhíle, cúig chéad seasca seachtuithe

Na Codáin nuair is mó ná 10 an tUimhreoir

Nuair is mó ná 10 an t‑uimhreoir úsáidtear na maoluimhreacha mar seo a leanas: an t‑uimhreoir (á lua mar mhaoluimhir) + de + iolra an ainmneora.

**Tábla 9CC** Nuair is mó ná 10 an t‑uimhreoir úsáidtear na maoluimhreacha mar seo a leanas: *an t‑uimhreoir* (á lua mar mhaoluimhir) + de + *iolra an ainmneora*.
An Codán	An Mhaoluimhir Móide de	An Codán	An Mhaoluimhir Móide de
11/2	a haon déag de leatha	19/12	a naoi déag de dhódhéaguithe
12/3	a dó dhéag de thrianta	20/19	fiche de naoidéaguithe
15/6	a cúig déag de shéithe	45/17	daichead a cúig de sheachtdéaguithe
17/8	a seacht déag d’ochtuithe	87/13	ochtó a seacht de thrídéaguithe
18/9	a hocht déag de naoithe	123/12	céad fiche a trí de dhódhéaguithe

9.6.4 Uimhreoirí agus Ainmneoirí Móra

Nuair is mó ná 10 an t‑uimhreoir agus nuair is mó ná 20 an t‑ainmneoir, is fearr an leagan leis an maoluimhir móide an réamhfhocal de agus iolra an ainmneora a úsáid. Is féidir freisin leas a bhaint as dhá mhaoluimhir agus an réamhfhocal ar nó an réamhfhocal comhshuite os cionn eatarthu chun codán a chur in iúl, e.g., 61/66 — seasca a haon ar sheasca a sé; seasca a haon os cionn seasca a sé; 74/83 — seachtó a ceathair ar ochtó a trí; seachtó a ceathair os cionn ochtó a trí; 437/500,043 — ceithre chéad tríocha a seacht ar chúig chéad míle daichead a trí; ceithre chéad tríocha a seacht os cionn cúig chéad míle daichead a trí.

**Tábla 9DD** Na Codáin — Uimhreoirí agus Ainmneoirí Móra
An Codán	An Mhaoluimhir Móide de	An Mhaoluimhir Móide ar	An Mhaoluimhir Móide os cionn
23/29	fiche a trí de fiche naoithe	fiche a trí ar fiche a naoi	fiche a trí os cionn fiche a naoi
13/30	a trí déag de thríochaduithe	a trí déag ar thríocha	a trí déag os cionn tríocha
32/81	tríocha a dó d’ochtó aonuithe	tríocha a dó ar ochtó a haon	tríocha a dó os cionn ochtó a haon
81/84	ochtó a haon d’ochtó ceathruithe	ochtó a haon ar ochtó a ceathair	ochtó a haon os cionn ochtó a ceathair

9.7 An Uimhir Dheachúlach

Is é córas na maoluimhreacha a úsáidtear i gcás uimhreacha deachúlacha, e.g., 1.7 — a haon ponc a seacht; 22.4 — fiche a dó ponc a ceathair; 84.22 — ochtó a ceathair ponc a dó a dó.
Ní dhéantar infhilleadh ná athrú tosaigh ar ainmfhocal atá ar lorg uimhir dheachúlach, bíodh sí i bhfoirm focal nó figiúirí, e.g., a haon ponc a dó gram; 1.5 cileagram; 7.4 méadar ciúbach.

9.8 Achoimre ar na hUimhreacha

**Tábla 9EE** Achoimre ar na hUimhreacha 1–19
0–19	An Tuiseal Ainmneach	An Tuiseal Ginideach	Figiúr
An Bhunuimhir	aon bhileog ghlan amháin dhá chupán ghlasa an dá chrann éagsúla na seacht gcinn dhearga na cúig bhád déag bheaga sé oíche Shathairn déag sé theach tábhairne dhéag	tús na haon bhileoige glaine amháin dath an dá chrann éagsúla costas na seacht gcinn dhearga bádóirí na gcúig bhád déag bheaga fuacht na n‑ocht gcloigne maola	1 bhileog ghlan 2 chupán ghlasa 3 cinn dhearga
An Uimhir Phearsanta	beirt bhan mhisniúla beirt fhear chróga an bheirt scoláirí chumasacha an ceathrar feirmeoirí gnóthacha an t‑ochtar aisteoirí maithe trí fheirmeoir déag Éireannacha na seacht n‑oibrí dhéag ghnóthacha	ainmneacha na beirte ban mhisniúla muintir an cheathrair muintir an cheathrar feirmeoirí gnóthacha róil an ochtair róil an ochtar aisteoirí maithe cumas na dtrí fheirmeoir déag Éireannacha tuarastail na seacht n‑oibrí dhéag ghnóthacha	1 oibrí cáilithe 3 fheisire shinsearacha 8 n‑údar fhoilsithe 13 fheirmeoir Éireannacha 17 n‑oibrí ghnóthacha
An Orduimhir	an chéad fhear cróga na chéad cheithre charr mhóra an tríú cupán tae an cúigiú hionstraim reachtúil an seachtú hábhar déag nua an t‑ochtú capall déag mór	ráiteas an chéad fhir chróga buiséad na chéad dánlainne nua-aoisí blas an tríú cupán tae forálacha an chúigiú hionstraim reachtúil costas an seachtú hábhar déag nua ualach an ochtú capall déag mór	an 1ú fear cróga an 1ú dánlann nua-aoiseach an 3ú cupán tae an 5ú hionstraim reachtúil an 17ú hábhar nua an 18ú capall mór

**Tábla 9FF** Achoimre ar na hUimhreacha 20+
20+	An Córas Seanbhunaithe	An Córas Simplithe
An Bhunuimhir agus an Uimhir Phearsanta	aon chapall mór amháin is fiche trí bhean arda is ceathracha cúig fhuinneog bhriste is caoga seacht leabhar shuimiúla is seachtó naoi nduine ghnóthacha is nócha trí chéad seasca is ceithre bhuidéal fholmha	fiche a haon capall mór ceathracha a trí bean ard caoga a cúig fuinneog bhriste seachtó a seacht leabhar suimiúil nócha a naoi duine gnóthach trí chéad seasca a ceathair buidéal folamh
An Bhunuimhir agus an Uimhir Phearsanta	21 chapall mór 43 bhean arda 55 fhuinneog bhriste 77 leabhar shuimiúla 99 nduine ghnóthacha 364 bhuidéal fholmha	21 capall mór 43 bean ard 55 fuinneog bhriste 77 leabhar suimiúil 99 duine gnóthach 364 buidéal folamh
An Orduimhir	an ceathrú doras dúnta is fiche an daicheadú leabhar nua an séú hábhar suimiúil is seasca
An Orduimhir	an 24ú doras dúnta an 40ú leabhar nua an 66ú hábhar suimiúil

Tabhair faoi deara:

gurb é an Córas Seanbhunaithe amháin a úsáidtear le huimhreacha faoi bhun 20;
go moltar, i gcás an phróis, uimhreacha pearsanta suas go dháréag a scríobh ina bhfocail seachas ina bhfigiúirí.