# Caibidil 5 | An Briathar

Tá dhá réimniú ar na briathra rialta.

Baineann leis an gCéad Réimniú:

1. briathra ó fhréamhacha aonsiollacha, e.g., bog, bris, caith, mol, lena n‑áirítear briathra a chríochnaíonn ar -igh, e.g., breoigh, clóigh, cráigh, iaigh, luaigh, reoigh, sáigh;
2. briathra ó fhréamhacha ilsiollacha a chríochnaíonn ar -áil, e.g., sábháil, tarrtháil, agus roinnt briathra ilsiollacha ar leith, e.g., adhlaic, ceiliúir, gearán, seachaid, taispeáin, tíolaic.

Baineann leis an Dara Réimniú:

1. briathra ó fhréamhacha ilsiollacha a chríochnaíonn ar -(a)igh, e.g., ceannaigh, imigh
2. briathra ó fhréamhacha ilsiollacha a chríochnaíonn ar -(a)il, -(a)in, -(a)ir, -(a)is agus a choimrítear sa réimniú, e.g., agair, codail, cogain, iompair, tochail;
3. líon beag briathra ar leith ar nós foghlaim, fulaing, tarraing, tuirling.

Is ionann réimniú de ghnáth do bhriathar comhshuite agus don bhriathar ónar cumadh é:

1. tá aisíoc, athdhear agus comhlíon sa chéad réimniú ar aon dul le íoc, dear agus líon; agus
2. tá athchomhairligh, comhdhlúthaigh agus comhshínigh sa dara réimniú ar aon dul le comhairligh, dlúthaigh agus sínigh.

1. Má tá feidhm ghuítheach ag abairt is sa mhodh foshuiteach a bhíonn sí i gcónaí, e.g., Go raibh maith agat; Go dté tú slán. Bíonn rogha idir an modh foshuiteach láithreach agus an aimsir fháistineach nuair is aimsir phríomha atá ag briathar an phríomhchlásail sna cásanna seo a leanas:

   1. i ndiaidh na gcónasc ama ach a, go, nó go, sula, e.g., Gheobhaimid an scéal ceart ach a dtaga (a dtiocfaidh) Pól; Ná beannaigh don diabhal go mbeannaí (go mbeannóidh) sé duit; Beidh tú ann nó go bhfása (nó go bhfásfaidh) coincleach ort; Beidh siad ann sula mbuailtear (sula mbuailfear) clog an aingil;
   2. i ndiaidh na gcónasc aidhme go, nó go, e.g., Féach é go bhfeice (go bhfeicfidh) tú; Suigh nó go raibh (nó go mbeidh) do scíth déanta agat;
   3. i gcéadbheart oscailte i ndiaidh mura, e.g., Mura gcuire (mura gcuirfidh) tú, ní bhainfidh tú.

2.  

   1. Is ionann foirmeacha an mhodha fhoshuitigh chaite agus foirmeacha na haimsire gnáthchaite spleáiche (ach amháin i gcás an bhriathair bí) (féach an Fhoirm Spleách, 5.1.8). Is féidir freisin foirm an mhodha choinníollaigh a úsáid thar ceann an fhoshuitigh chaite más san aimsir chaite, san aimsir ghnáthchaite nó sa mhodh coinníollach atá an príomhchlásal, e.g., Tháinig (thagadh, thiocfadh) sí isteach sula bhfeictí (bhfeicfí) í. I gcás an bhriathair bí is ionann foirmeacha don mhodh foshuiteach caite agus don mhodh coinníollach.
   2. Sna táblaí sa chaibidil seo, léirítear an modh foshuiteach láithreach leis an mír go. Bíodh go leanann urú an mhír sin agus roinnt eile, ní hamhlaidh i gcás gach míre a ghabhann leis an modh foshuiteach. Séimhiú a leanann nár, e.g., Nár fhana sé i bhfad.

Is í ní (níor) an mhír dhiúltach agus léirítear í sna táblaí ina dtugtar an fhoirm dhiúltach.

Is í an fhoirm neamhspleách an fhoirm den bhriathar a úsáidtear i bpríomhchlásal ráiteasach dearfach, e.g., bhí mé; ceannóidh sé; mholfadh sí. Mura bhfuil a mhalairt ráite, is í an fhoirm neamhspleách a thugtar sa réimniú sa chuid eile den chaibidil seo, ach amháin sa Mhodh Foshuiteach Láithreach.

Is í an fhoirm spleách a leanann na cónaisc, na forainmneacha coibhneasta agus na míreanna briathartha seo: a/ar (= an mhír choibhneasta), a/ar (= an méid a/ar), an/ar, cá/cár, dá/dár, (de nó do + a (ar)) agus dá (coinníollach), go/gur, mura/murar, nach/nár, ní/níor, sula/sular (féach 10.4.2 agus 10.8.2).

Is í an aimsir ghnáthláithreach a leanann má chun coinníoll sa todhchaí a chur in iúl, e.g., Déanfaidh mé um thráthnóna é má bhíonn deis agam. Is í an aimsir fháistineach a leanann nuair má táthar ag trácht ar rud atá le tarlú amach anseo, e.g., Glan é nuair a thiocfaidh tú isteach amárach.

Is féidir muid a úsáid leis an bhfoirm scartha den bhriathar sa chéad phearsa iolra de rogha ar na foirmeacha táite den bhriathar (a thugtar sna táblaí) i ngach uile mhodh agus aimsir. Tá comhstádas ag an bhfoirm scartha muid agus ag na foirmeacha táite den bhriathar sa chéad phearsa iolra.

1. Is ar an gcuma chéanna le mol a réimnítear briathra rialta ó fhréamhacha aonsiollacha a chríochnaíonn ar chonsan leathan, agus is ar an gcuma chéanna le bris a réimnítear briathra rialta ó fhréamhacha aonsiollacha a chríochnaíonn ar chonsan caol.

2. Má ghabhann fréamh a chríochnaíonn ar -t nó -th (e.g., at, loit, caith, leath) foirceann dar tús -t (e.g., -tar/-tear, -taí/-tí, -tá/-teá, -ta/-te), déantar -t- den -t(h)t-:

   	Críochnaíonn ar -t(h) leathan		Críochnaíonn ar -t(h) caol
   	-t(h) + t-	-t-	-t(h) + t-	-t-
   An Aimsir Láithreach	at + tar	atar	loit + tear	loitear
   	leath + tar	leatar	caith + tear	caitear
   An Aimsir Ghnáthchaite	d’at + taí	d’ataí	loit + tí	loití
   	leath + taí	leataí	caith + tí	chaití
   An Aidiacht Bhriathartha	at + ta	ata	loit + te	loite
   	leath + ta	leata	caith + te	caite

3. Má ghabhann fréamh a chríochnaíonn ar -bh nó -mh (e.g., gabh, ríomh) foirceann dar tús -th- (e.g., -tha san aidiacht bhriathartha), déantar -f- den -bhth- nó den -mhth-:

   	Críochnaíonn ar -bh		Críochnaíonn ar -mh
   	-bh + th-	-f-	-mh + th-	-f-
   An tAinm Briathartha	gabh + tha	gafa	ríomh + tha	ríofa
   	scríobh + tha	scríofa	promh + tha	profa

4. Coinnítear -bh, -mh agus -th roimh -f-, e.g., scríobhfaí, ríomhfá, chaithfeá:

   	Críochnaíonn ar -bh		Críochnaíonn ar -mh		Críochnaíonn ar -th
   	-bh + f-	-bhf-	-mh + f-	-mhf-	-th + f-	-thf-
   An Modh Coinníollach	scríobh + fá	scríobhfá	ríomh + fá	ríomhfá	chaith + fí	chaithfí

1. Briathra a réimnítear ar nós sábháil:

   An Fhréamh	An Chéad Phearsa Uatha An Aimsir Láithreach	An tAinm Briathartha	An Aidiacht Bhriathartha
   bácáil	bácálaim	bácáil	bácáilte
   cóipeáil	cóipeálaim	cóipeáil	cóipeáilte
   nótáil	nótálaim	nótáil	nótáilte
   péinteáil	péinteálaim	péinteáil	péinteáilte

2. Briathra a réimnítear ar nós tíolaic:

   An Fhréamh	An Chéad Phearsa Uatha An Aimsir Láithreach	An tAinm Briathartha	An Aidiacht Bhriathartha
   adhair	adhraim	adhradh	adhartha
   adhlaic	adhlacaim	adhlacadh	adhlactha
   ceiliúir	ceiliúraim	ceiliúradh	ceiliúrtha
   seachaid	seachadaim	seachadadh	seachadta
   tionóil	tionólaim	tionól	tionólta

3. Briathra a choinnítear caol tríd síos (gan an t‑ainm briathartha a áireamh) ina réimniú:

   An Fhréamh	An Chéad Phearsa Uatha An Aimsir Láithreach	An tAinm Briathartha	An Aidiacht Bhriathartha
   toirmisc	toirmiscim	toirmeasc	toirmiscthe
   tiomáin	tiomáinim	tiomáint	tiomáinte

4. Briathra a choinnítear leathan tríd síos ina réimniú:

   An Fhréamh	An Chéad Phearsa Uatha An Aimsir Láithreach	An tAinm Briathartha	An Aidiacht Bhriathartha
   coimeád	coimeádaim	coimeád	coimeádta
   gearán	gearánaim	gearán	gearánta

1. Cráigh, dóigh

   Tábla 5FAn Chéad Réimniú — Réimniú an Bhriathair cráigh

   Cráigh
   An Modh Táscach An Aimsir Láithreach An Aimsir Chaite An Aimsir Ghnáthchaite An Aimsir Fháistineach cráim chráigh mé chráinn cráfaidh mé cránn tú chráigh tú chráiteá cráfaidh tú cránn sé/sí chráigh sé/sí chrádh sé/sí cráfaidh sé/sí cráimid chrámar chráimis cráfaimid cránn sibh chráigh sibh chrádh sibh cráfaidh sibh cránn siad chráigh siad chráidís cráfaidh siad sb. cráitear sb. crádh sb. chráití sb. cráfar
   An Modh Coinníollach An Modh Foshuiteach Láithreach An Modh Ordaitheach chráfainn go gcrá mé cráim chráfá go gcrá tú cráigh chráfadh sé/sí go gcrá sé/sí crádh sé/sí chráfaimis go gcráimid cráimis chráfadh sibh go gcrá sibh cráigí chráfaidís go gcrá siad cráidís sb. chráfaí sb. go gcráitear sb. cráitear
   An tAinm Briathartha An Aidiacht Bhriathartha crá cráite

   Tábla 5GAn Chéad Réimniú — Réimniú an Bhriathair dóigh

   Dóigh
   An Modh Táscach An Aimsir Láithreach An Aimsir Chaite An Aimsir Ghnáthchaite An Aimsir Fháistineach dóim dhóigh mé dhóinn dófaidh mé dónn tú dhóigh tú dhóiteá dófaidh tú dónn sé/sí dhóigh sé/sí dhódh sé/sí dófaidh sé/sí dóimid dhómar dhóimis dófaimid dónn sibh dhóigh sibh dhódh sibh dófaidh sibh dónn siad dhóigh siad dhóidís dófaidh siad sb. dóitear sb. dódh sb. dhóití sb. dófar
   An Modh Coinníollach An Modh Foshuiteach Láithreach An Modh Ordaitheach dhófainn go ndó mé dóim dhófá go ndó tú dóigh dhófadh sé/sí go ndó sé/sí dódh sé/sí dhófaimis go ndóimid dóimis dhófadh sibh go ndó sibh dóigí dhófaidís go ndó siad dóidís sb. dhófaí sb. go ndóitear sb. dóitear
   An tAinm Briathartha An Aidiacht Bhriathartha dó dóite

   1. Briathra a réimnítear ar nós cráigh, dóigh:

      An Fhréamh	An Chéad Phearsa Uatha An Aimsir Láithreach	An tAinm Briathartha	An Aidiacht Bhriathartha
      báigh	báim	bá	báite
      cneáigh	cneáim	cneá	cneáite
      meáigh	meáim	meá	meáite
      leáigh	leáim	leá	leáite
      clóigh	clóim	cló	clóite
      breoigh	breoim	breo	breoite
      dreoigh	dreoim	dreo	dreoite
      feoigh	feoim	feo	feoite
      reoigh	reoim	reo	reoite
      brúigh	brúim	brú	brúite
      crúigh	crúim	crú	crúite
      liúigh	liúim	liú	liúite
      súigh	súim	sú	súite
      luaigh	luaim	lua	luaite

   2. Briathra a bhfuil ainm briathartha ar leith acu:

      An Fhréamh	An Chéad Phearsa Uatha An Aimsir Láithreach	An tAinm Briathartha	An Aidiacht Bhriathartha
      beoigh	beoim	beochan	beoite
      buaigh	buaim	buachan	buaite
      cruaigh	cruaim	cruachan	cruaite
      fuaigh	fuaim	fuáil	fuaite
      glaoigh	glaoim	glaoch	glaoite
      iaigh	iaim	iamh	iata

2. Léigh, nigh

   I gcás briathra a bhfuil guta gearr sa fhréamh iontu, fágtar an guta gan fadú roimh -t, e.g., nitear, niteá, nite, ach ním, níodh, nífí, etc. Is guta fada, áfach, a bhíonn ag léigh etc. síos tríd, e.g., léitear, léiteá, léite.

   Tábla 5HAn Chéad Réimniú — Réimniú an Bhriathair léigh

   Léigh
   An Modh Táscach An Aimsir Láithreach An Aimsir Chaite An Aimsir Ghnáthchaite An Aimsir Fháistineach léim léigh mé léinn léifidh mé léann tú léigh tú léiteá léifidh tú léann sé/sí léigh sé/sí léadh sé/sí léifidh sé/sí léimid léamar léimis léifimid léann sibh léigh sibh léadh sibh léifidh sibh léann siad léigh siad léidís léifidh siad sb. léitear sb. léadh sb. léití sb. léifear
   An Modh Coinníollach An Modh Foshuiteach Láithreach An Modh Ordaitheach léifinn go lé mé léim léifeá go lé tú léigh léifeadh sé/sí go lé sé/sí léadh sé/sí léifimis go léimid léimis léifeadh sibh go lé sibh léigí léifidís go lé siad léidís sb. léifí sb. go léitear sb. léitear
   An tAinm Briathartha An Aidiacht Bhriathartha léamh léite

   Tábla 5IAn Chéad Réimniú — Réimniú an Bhriathair nigh

   Nigh
   An Modh Táscach An Aimsir Láithreach An Aimsir Chaite An Aimsir Ghnáthchaite An Aimsir Fháistineach ním nigh mé nínn nífidh mé níonn tú nigh tú niteá nífidh tú níonn sé/sí nigh sé/sí níodh sé/sí nífidh sé/sí nímid níomar nímis nífimid níonn sibh nigh sibh níodh sibh nífidh sibh níonn siad nigh siad nídís nífidh siad sb. nitear sb. níodh sb. nití sb. nífear
   An Modh Coinníollach An Modh Foshuiteach Láithreach An Modh Ordaitheach nífinn go ní mé ním nífeá go ní tú nigh nífeadh sé/sí go ní sé/sí níodh sé/sí nífimis go nímid nímis nífeadh sibh go ní sibh nígí nífidís go ní siad nídís sb. nífí sb. go nitear sb. nitear
   An tAinm Briathartha An Aidiacht Bhriathartha ní nite

   1. Briathra a réimnítear ar nós léigh:

      An Fhréamh	An Chéad Phearsa Uatha An Aimsir Láithreach	An tAinm Briathartha	An Aidiacht Bhriathartha
      éigh	éim	éamh	éite
      téigh (sa bhrí teas)	téim	téamh	téite
      pléigh	pléim	plé	pléite
      spréigh	spréim	spré	spréite
      caígh	caím	caí	caíte
      cloígh	cloím	cloí	cloíte
      cnaígh	cnaím	cnaí	cnaíte

   2. Briathra a réimnítear ar nós nigh:

      An Fhréamh	An Chéad Phearsa Uatha An Aimsir Láithreach	An tAinm Briathartha	An Aidiacht Bhriathartha
      dligh	dlím	dlí	dlite
      figh	fím	fí	fite
      guigh	guím	guí	guite
      ligh	lím	lí	lite
      luigh	luím	luí	luite
      snigh	sním	sní	snite
      snoigh	snoím	snoí	snoite
      suigh	suím	suí	suite

   3. Briathra a bhfuil ainm briathartha ar leith acu:

      An Fhréamh	An Chéad Phearsa Uatha An Aimsir Láithreach	An tAinm Briathartha	An Aidiacht Bhriathartha
      bligh	blím	bleán	blite
      buígh	buím	buíochan	buíte
      righ	rím	ríochan	rite

1. Briathra a réimnítear ar nós ceangail:

   An Fhréamh	An Chéad Phearsa Uatha An Aimsir Láithreach	An tAinm Briathartha	An Aidiacht Bhriathartha
   codail	codlaím	codladh	codalta
   fógair	fógraím	fógairt	fógartha
   labhair	labhraím	labhairt	labhartha
   oscail	osclaím	oscailt	oscailte
   tionscain	tionscnaím	tionscnamh	tionscanta

2. Briathra a réimnítear ar nós díbir:

   An Fhréamh	An Chéad Phearsa Uatha An Aimsir Láithreach	An tAinm Briathartha	An Aidiacht Bhriathartha
   aithin	aithním	aithint	aitheanta
   eitil	eitlím	eitilt	eitilte
   imir	imrím	imirt	imeartha
   inis	insím	insint	inste

1. Ní choimrítear briathra ó fhréamhacha a chríochnaíonn ar -aim, -(a)ing:

   An Fhréamh	An Chéad Phearsa Uatha An Aimsir Láithreach	An tAinm Briathartha	An Aidiacht Bhriathartha
   foghlaim	foghlaimím	foghlaim	foghlamtha
   fulaing	fulaingím	fulaingt	fulaingthe
   tarraing	tarraingím	tarraingt	tarraingthe
   tuirling	tuirlingím	tuirlingt	tuirlingthe

2. Briathra eile nach gcoimrítear:

   An Fhréamh	An Chéad Phearsa Uatha An Aimsir Láithreach	An tAinm Briathartha	An Aidiacht Bhriathartha
   aithris	aithrisím	aithris	aithriste
   freastail	freastalaím	freastal	freastalta
   taistil	taistealaím	taisteal	taistealta

Aon bhriathar déag neamhrialta atá ann. Is iad seo a leanas na briathra neamhrialta: abair, beir, bí, clois/cluin, déan, faigh, feic, ith, tabhair, tar, téigh.

Ní choinníonn na briathra neamhrialta an fhréamh chéanna tríd síos ina réimniú agus tá leaganacha ar leith ar chuid acu san fhoirm spleách.

Is ionann fréamh an bhriathair san aimsir ghnáthláithreach agus san aimsir ghnáthchaite sna briathra neamhrialta go léir, e.g., cloisimid, chloisimis; deirim, deirinn; tugann sí, thugadh sí. Seachas i gcás an bhriathair bí, bíonn an fhréamh chéanna leis an modh foshuiteach láithreach freisin, e.g., go gcloise; go ndeire; go dtuga.

Is ionann fréamh an bhriathair san aimsir fháistineach agus sa mhodh coinníollach sna briathra neamhrialta go léir, e.g., déarfaidh mé, déarfainn; déanfaidh tú, dhéanfá; tabharfaidh siad, thabharfaidís.

Is í an fhoirm spleách a leanann na cónaisc, na forainmneacha coibhneasta agus na míreanna briathartha seo: a/ar (= an mhír choibhneasta), a/ar (= an méid a/ar), an/ar, cá/cár, dá/dár (de nó do+a (ar)) agus dá (coinníollach), go/gur, mura/murar, nach/nár, ní/níor, sula/sular (féach 10.4.2 agus 10.8.2). Is le ní nó go a léirítear an fhoirm spleách sna táblaí.

1. Úsáidtear na míreanna sin leis na briathra neamhrialta ar an modh céanna ar a n‑úsáidtear iad leis na briathra rialta.

   An dtabharfadh sí síob chun na scoile duit?

   Dúirt siad go dtagann sí ar cuairt gach Satharn.

   Níor rug siad ar na gadaithe go fóill.

   Nár chuala tú faoin gcruinniú?

   Ar ith sé a dhóthain?

   Ach ní úsáidtear na leaganacha a chríochnaíonn ar -r de na míreanna sin san aimsir chaite, modh táscach, leis na briathra abair, bí, déan (i gcás foirmeacha dar tús dearn-), faigh, feic, téigh.

   Nach ndeachaigh sibh abhaile fós?

   Cá bhfacamar cheana é?

   An ndúirt sé dada leatsa faoi?

   Deir sí go raibh siad ann.

   Ní bhfuair sé an t‑airgead fós.

2. Ní shéimhítear an briathar abair in aon chás, e.g., ní deirim (deirimis, dúirt sé, déarfainn), má deir tú (deiridís), na rudaí a déarfaidh (a déarfadh) sé.

3. Táthaítear an mhír choibhneasta a leis an mbriathar bí san aimsir láithreach — atáim, atá, atáimid, atáthar. Cuirtear ná, in ionad nár, roimh fhoirmeacha an mhodha fhoshuitigh de bí, e.g., Ná raibh maith agat.

Sa tábla thíos, taispeántar na cineálacha éagsúla ainmneacha briathartha atá sa chéad réimniú.

Sa tábla thíos, taispeántar na cineálacha éagsúla ainmneacha briathartha atá sa dara réimniú.

1. Is ionann foirm de ghnáth do ghinideach an ainm bhriathartha agus don aidiacht bhriathartha sna cásanna a léirítear sa tábla thíos:

   Tábla 5AADíochlaonadh an Ainm Bhriathartha — Ginideach an Ainm Bhriathartha ar Aon Fhoirm leis an Aidiacht Bhriathartha

   Tréith	Ainm Briathartha	Foirm an Ghinidigh
   Ainmneacha briathartha a chríochnaíonn ar -(e)adh	bearradh cáineadh folcadh moladh	scian bhearrtha rún cáinte dabhach folctha dán molta
   Ainmneacha briathartha aonsiollacha a chríochnaíonn ar ghuta fada nó ar dhéfhoghar	cló reo sú	leabhar clóite uachtar reoite páipéar súite
   Ainmneacha briathartha ilsiollacha a chríochnaíonn ar ghuta fada	cónaí éalú ionsaí	áit chónaithe bealach éalaithe lucht ionsaithe
   Ainmneacha briathartha a chríochnaíonn ar -ilt, -in(g)t, (ach amháin -áint, -úint), -irt	cuimilt cosaint labhairt	barr cuimilte gléas cosanta deis labhartha
   Roinnt ainmneacha briathartha firinscneacha a chríochnaíonn ar chonsan leathan	coimeád léamh scríobh	fear coimeádta lucht léite an focal scríofa
   Corrainm briathartha eile	bruith druidim	práta bruite dorn druidte

2. Is é ginideach an ainmfhocail, de réir an díochlaonta lena mbaineann, a bhíonn —

   1. ar ainmneacha briathartha áirithe:

      Tábla 5BBDíochlaonadh an Ainm Bhriathartha — Ainmneacha Briathartha Áirithe

      Tréith	Ainm Briathartha	Foirm an Ghinidigh
      Amhail ainmfhocal den Chéad Díochlaonadh (féach 2.2.2)	gol machnamh	fonn goil ag déanamh a machnaimh
      Amhail ainmfhocal den Dara Díochlaonadh (féach 2.3.2)	fóirithint	foireann fóirithinte
      Amhail ainmfhocal den Tríú Díochlaonadh, i gcás ainmneacha briathartha a chríochnaíonn ar -áil, -aíl, -áint, -úint, -cht agus corrainm briathartha eile (féach 2.4.2)	admháil dúiseacht iomáint lúbarnaíl oiliúint díolaim éag tuiscint	páipéar admhála clog dúiseachta foireann iomána le teann lúbarnaíola coláiste oiliúna fear díolama ar chúl éaga bua tuisceana

   2. ar ghnáth-ainmfhocail a úsáidtear chun feidhmeanna de chuid ainm briathartha a dhéanamh ach nach dtéann réimniú briathair thairis sin orthu:

      Tábla 5CCDíochlaonadh an Ainm Bhriathartha — Gnáth-Ainmfhocail a úsáidtear chun Feidhmeanna de chuid Ainm Briathartha a dhéanamh

      Tréith	Ainm Briathartha	Foirm an Ghinidigh
      Amhail ainmfhocal den Chéad Díochlaonadh (féach 2.2.2)	ag magadh ag seanchas	cúis mhagaidh fear seanchais
      Amhail ainmfhocal den Dara Díochlaonadh (féach 2.3.2)	ag báisteach ag fearthainn fuadar	cuma bháistí fearthainne
      Amhail ainmfhocal den Tríú Díochlaonadh, i gcásanna ina gcuirtear foirceann leis an mbun-ainmfhocal, e.g., bádóir, bádóireacht; peata, peataireacht agus i gcás corrainm briathartha eile (féach 2.4.2)	ag bádóireacht ag peataireacht ag bradaíl ag feadaíl	cumann bádóireachta an iomarca peataireachta bó bhradaíola port feadaíola

   3. ar na hathleaganacha atá ar mhórán ainmneacha briathartha chun leanúnachas, minicíocht, teibíocht, torann, treise, fochiall nó beart aonair a chur in iúl, e.g., aistriú go aistriúchán; liú go liúireach:

      Tábla 5DDDíochlaonadh an Ainm Bhriathartha — Athleaganacha ar Ainmneacha Briathartha

      Tréith	Ainm Briathartha	Foirm an Ghinidigh
      Amhail ainmfhocal den Chéad Díochlaonadh (féach 2.2.2)	níochán	meaisín níocháin
      Amhail ainmfhocal den Dara Díochlaonadh (féach 2.3.2)	preabarnach	rás preabarnaí
      Amhail ainmfhocal den Tríú Díochlaonadh (féach 2.4.2)	léitheoireacht	ábhar léitheoireachta

3. Tá roinnt ainmneacha briathartha ann a bhfuil dhá fhoirm orthu sa ghinideach — foirm na haidiachta briathartha agus foirm de réir ceann de dhíochlaontaí na n‑ainmfhocal:

   Tábla 5EEDíochlaonadh Ainmneacha Briathartha a bhfuil Dhá Fhoirm orthu sa Ghinideach — Foirm de réir Ceann de na Díochlaontaí

   Tréith	Ainm Briathartha	Foirm an Ghinidigh de réir Ceann de na Díochlaontaí
   Amhail ainmfhocal den Chéad Díochlaonadh (formhór na n‑ainmneacha briathartha firinscneacha a chríochnaíonn ar chonsan leathan) (féach 2.2.2)	brath ceannach comhrac gearán iompar tochas	lucht braith árthach ceannaigh céile comhraic cúis ghearáin gléas iompair cuaille tochais
   Amhail ainmfhocal den Dara Díochlaonadh (beagán ainmneacha briathartha baininscneacha) (féach 2.3.2)	aithris breith insint léim titim úsáid	cóir aithrise lá breithe an sórt insinte ag caitheamh léime fonn titime easpa úsáide
   Amhail ainmfhocal den Tríú Díochlaonadh (ainmneacha briathartha baininscneacha a chríochnaíonn ar -chan agus crith, foghlaim, íoc, reic, rith, seinm, slad, snámh, sníomh, tairiscint, tál, trácht, triall, troid, tuiscint) (féach 2.4.2)	beochan crith foghlaim íoc reic rith seinm sníomh trácht troid	deoch bheochana galar creatha aos foghlama fear íoca stalla reaca ligean reatha lucht seanma fearsaid sníomha brú tráchta babhta troda

   1. Is í foirm na haidiachta briathartha a úsáidtear nuair atá cuspóir ag gabháil leis an ainm briathartha.

   2. Is í an fhoirm eile a úsáidtear nuair is feidhm ainmfhocail nó feidhm aidiachta a bhíonn ag an ainm briathartha.

      Tábla 5FFDíochlaonadh Ainmneacha Briathartha a bhfuil Dhá Fhoirm orthu sa Ghinideach — Foirm na hAidiachta Briathartha agus Foirm de réir Ceann de na Díochlaontaí

      Ainm Briathartha	Ginideach — Foirm na hAidiachta Briathartha	Ginideach — Foirm de réir Ceann de na Díochlaonta
      brath	fear a bhraite	lucht braith
      ceannach	fear ceannaithe na mbeithíoch	árthach ceannaigh
      déan	fear déanta brící	sórt déanaimh
      insint	fear inste scéil	an sórt insinte
      íoc	lá íoctha na rátaí	fear íoca
      iompar	tar éis a iompartha	gléas iompair
      ól	lucht ólta poitín	boladh óil
      úsáid	modh a úsáidte	easpa úsáide

Tá roinnt ainmneacha briathartha ann a úsáidtear mar ghnáth-ainmfhocail freisin. Bíonn foirm iolra orthu sin de réir an díochlaonta lena mbaineann siad.

1. I gcás ainmneacha briathartha a chríochnaíonn ar -(e)adh, is gnách -taí (-tí) a chur in ionad an -(e)adh más -ch, -d, -l, -ll, -n, -rr, -s nó -t is críoch don fhréamh, agus -thaí (-thí), más consan eile is críoch di, e.g., baisteadh, baistí; casadh, castaí; cinneadh, cinntí; moladh, moltaí; pósadh, póstaí; tarscaoileadh, tarscaoiltí; bloscadh, bloscthaí; colscaradh, colscarthaí; crapadh, crapthaí; loscadh, loscthaí; madhmadh, madhmthaí; scríobadh, scríobthaí; speireadh, speirthí; tíolacadh, tíolacthaí, nó corruair -teacha, -thacha, e.g., filleadh, fillteacha; gearradh, gearrthacha.
2. I gcás ainmneacha briathartha ilsiollacha a chríochnaíonn ar -(i)ú, cuirtear -(u)ithe in ionad an -(i)ú, e.g., athrú, athruithe; ceartú, ceartuithe; cruinniú, cruinnithe; fiosrú, fiosruithe; míniú, mínithe; ordú, orduithe; scrúdú, scrúduithe; toiliú, toilithe.
3. I gcás ainmneacha briathartha a chríochnaíonn ar -áil, leathnaítear an l agus cuirtear -acha leis, e.g., admháil, admhálacha; ofráil, ofrálacha.
4. I gcás ainmneacha briathartha a chríochnaíonn ar cht, cuirtear -aí leo, e.g., gluaiseacht, gluaiseachtaí, agus cuirtear -í le hainmneacha briathartha a chríochnaíonn ar -lt, -nt, -rt, e.g., bagairt, bagairtí; creidiúint, creidiúintí; oscailt, oscailtí; tairiscint, tairiscintí.
5. I gcás ainmneacha briathartha aonsiollacha a chríochnaíonn ar ghuta, cuirtear -nna nó, corruair, -ite leo, e.g., breo, breonna; brú, brúnna; cló, clónna; dó, dónna; liú, liúnna; meá, meánna; sú, súnna; crú, crúite; rá, ráite; sá, sáite.

Úsáidtear na réimíreanna do-, in-, so- le foirm na haidiachta briathartha chun rangabhálacha a dhéanamh, e.g., dochoiscthe, dofheicthe, doghluaiste, dothuigthe, indéanta, inscrúdaithe, sofheicthe, sofhoghlamtha, sophacáilte. (Féach 4.12 le haghaidh tuilleadh eolais ar an aidiacht bhriathartha.)