# Caibidil 6 | An Dobhriathar

Úsáidtear an dobhriathar mar cháiliú ar bhriathar, ainm briathartha, aidiacht, réamhfhocal, cónasc nó dobhriathar eile.

Seo a leanas na príomhchineálacha dobhriathra de réir feidhme —

1. dobhriathar modha, e.g., amhlaidh, ar chor ar bith, go breá, go dona, go hard, freisin, os íseal:

   Shiúil sí go mall.

   Tá sí á rá os íseal.

2. dobhriathar ama agus minicíochta, e.g., amárach, anois, arís, arú inné, choíche, Dé Sathairn, go hannamh, go minic, go míosúil, inné, riamh:

   Beidh sí anseo amárach.

   Is annamh a fheicim anois iad.

3. dobhriathar áite agus treo, e.g., abhaile, abhus, amach, amú, amuigh, ann, anseo, ansin, isteach, ó thuaidh, siar, soir:

   Ní fhaca mé ann í.

   D’imigh sé amach.

4. dobhriathar ceisteach (cé gur forainmnigh cheisteacha iad na míreanna seo (féach 8.5), is minic a dhéantar tagairt dóibh mar dhobhriathra ceisteacha), e.g., cá (cá bhfuil, cá háit), cad (cad a…, cad as, cad chuige, cad é, cad é mar), cathain (cathain a…), céard (céard a…, céard é), cén (cén chaoi, cén uair), conas (conas a…):

   Cá rachaimid?

   Cén chaoi a bhfuil tú?

5. dobhriathar cainníochta, e.g., ar fad, beagnach, sách:

   Níl sé sách te fós.

   Bhí sibh beagnach in am.

6. dobhriathar breischéime, e.g., níos, ní ba:

   Tá Seán níos airde ná Máire.

   Bhí siad ní ba ghile ná an sneachta.

   Tabhair faoi deara gur féidir níos a úsáid sna haimsirí go léir ach nach n‑úsáidtear ní b’/ní ba ach san aimsir chaite, san aimsir ghnáthchaite agus sa mhodh coinníollach. Déantar ní b’ a úsáid roimh aidiacht dar tús guta nó _fh- + guta, e.g., Ba ghá dóibh dréimire níos fearr/ní b’_fhearr a fháil anuraidh; Dá mbeinn bliain níos óige/ní b’óige, d’imreoinn an cluiche; agus déantar ní ba a úsáid roimh chonsan, e.g., Bhí na braillíní níos gile/ní ba ghile ná an sneachta.

7. dobhriathar treise, e.g., féin:

   Má bhí sé tuirseach féin, chuaigh sé chuig an Oireachtas.

   Is ócáid thábhachtach í; beidh an tUachtarán féin ann.

8. ainmfhocal a úsáid go dobhriathartha i gcúrsaí tomhais, e.g., ar leithead; ar fad:

   Bhí an seomra suite sé mhéadar ar fad.

   Tá an bóithrín trí mhéadar ar leithead.

9. aidiacht a úsáid go dobhriathartha, e.g., gann, gearr:

   Bhí siad duine gearr.

   Bhí muid gann i mbainne.

10. dobhriathar a úsáid go haidiachtach, e.g., amach, aniar, anuas, isteach:

    An bhfeiceann tú an fear amach?

    Seo chugainn an bhean isteach.

    Tá an bhean aniar ar an teilifís.

    Tá braon anuas sa seomra codlata.

    Is é Tomás an cliamhain isteach.

    Tá an ghaoth anoir is an fhearthainn aniar air.

11. ainmfhocal nó ainm briathartha atá bunaithe ar dhobhriathar, e.g., ganfhiosaíocht, istoícheadóireacht:

    Tá an bleachtaire ag ganfhiosaíocht ar gach duine.

    Tá an iomarca istoícheadóireachta ar siúl san áit seo.